{"id":759,"date":"2014-12-17T15:19:13","date_gmt":"2014-12-17T15:19:13","guid":{"rendered":"https:\/\/kurdi.komunar.net\/?p=759"},"modified":"2023-02-09T12:22:20","modified_gmt":"2023-02-09T12:22:20","slug":"abori-u-ekolojiya-heyi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kurdi.komunar.net\/?p=759","title":{"rendered":"ABOR\u00ce \u00db EKOLOJIYA HEY\u00ce"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\">\n<p style=\"text-align: justify;\">\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #ff0000;\"><strong><em>Erdal \u00caLIH<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">Dagirkeriya her\u00ee xeter \u00fb bi encam, r\u00eabaza dagirkeriya aboriy\u00ea ye ku civakb\u00fbn \u00fb xweseriy\u00ea belav dike. Ger dagirkeriya aboriy\u00ea were serxistin, w\u00ea civak were hilwe\u015fandin \u00fb ji civakb\u00fbn\u00ea were derxistin. Ev j\u00ee t\u00ea wateya ku civak hatiye fetisandin \u00fb b\u00ea b\u00eahn hatiye hi\u015ftin. Beral\u00eekirina civakake wisa w\u00ea h\u00easan bibe. Civaka ku li ser am\u00fbr\u00ean hilberandin \u00fb bazar\u00ean xwe kontrola xwe wenda kiriye, ne gengaz e ku bi awayek\u00ee azad jiyana xwe bidom\u00eene. Merceke bingeh\u00een a bi awayek\u00ee azad domandina jiyana xwe, xwediy\u00ea aboriya xweser b\u00fby\u00een e. Dema em civaka Kurdan \u00fb tevahiya civak\u00ean ku hatine m\u00eatingehkirin tema\u015fe dikin, ji bo aboriy\u00ea ti ti\u015ft ji wan re neh\u00eala ne.P\u00eaw\u00eeste aboriya ku xwed\u00ee ev qas gir\u00eengiyek\u00ee mezin, rast were p\u00eanase kirin. Pergal\u00ean Dewletpar\u00eaz, bi taybet\u00ee j\u00ee pergal\u00ean dewletpar\u00eaz \u00ean kap\u00eetal\u00eest xwe m\u00eena p\u00ea\u015fke\u015fvan\u00ean sereke y\u00ean aboriy\u00ea didin n\u00ee\u015fandan. Rew\u015fek\u00ee wisa didin avakirin ku eger aboriya kap\u00eetal\u00eest nebe, parastina mirovahiy\u00ea, t\u00eemarkirin \u00fb p\u00ea\u015fxistina wan w\u00ea ne gengaz be. Di rastiya xwe de pergala kap\u00eetal\u00eezm\u00ea pergaleke \u015f\u00ealankariy\u00ea ya ku aboriy\u00ea talan dike \u00fb wek\u00ee am\u00fbra desthilatdariya xwe bikar t\u00eene ye.<\/div>\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\">Ji bo domandina jiyan\u00ea yek ji s\u00ea zagon\u00ean ku nebe nabe j\u00ee t\u00eemarb\u00fbn e. R\u00eaber APO di war\u00ea aboriy\u00ea de ku dib\u00eaje; &#8220;Bi awayek\u00ee gi\u015ft\u00ee, mirov dikare ekonomiy\u00ea weke xebata dab\u00eenkirina p\u00eadiviy\u00ean mad\u00ee y\u00ean civak\u00ea \u00fb weke \u00eefadekirina saz\u00fbman\u00ee \u00fb zagona w\u00ea rave bike; di \u00e7ar\u00e7oveyeke tengtir de mirov dikare weke pevguhertina p\u00eadiviy\u00ean mad\u00ee bi r\u00eaya bazarek\u00ea p\u00eanase bike&#8221;. T\u00eageha ekonomiy\u00ea ji peyva Ekonomos hatiye afirandin. J\u00eaderk ekonomos e. Ev j\u00ee t\u00ea wateya &#8220;zagona mal \u00fb malbat\u00ea. Zagona mal jin\u00ea bib\u00eer dixe. Ango xebat\u00ean abor\u00ee xebat\u00ean ku gir\u00eaday\u00ee jin\u00ea ne \u00fb p\u00eaw\u00eeste li gor\u00ee xwezaya jin\u00ea b\u00eane domandin. \u015eore\u015fa \u00e7andiniy\u00ea, lawirvan\u00ee li erdn\u00eegariya qed\u00eem a Kurdistan&#8217;\u00ea hatiye p\u00eakan\u00een. War\u00ea sereke y\u00ea ku berhema z\u00eade l\u00ea hat\u00ee p\u00ea\u015fxistin, ge\u015fdariya civak\u00ee hatiye bilindkirin e. Ango welat\u00ea mader \u00ea aboriy\u00ea ye. L\u00ea di rojame de warek e ku abor\u00ee l\u00ea t\u00ea qetilkirin. Ev gel\u00ea kevin bi gotina R\u00eaber APO &#8220;li welat\u00ea nan\u00ea b\u00ea nan hatiye hi\u015ftin&#8221;.<\/p>\n<div style=\"text-align: justify;\">Bi \u015fore\u015fa Neol\u00eet\u00eek\u00ea ya ku li erdn\u00eegariya p\u00eeroz a Mezopotamya&#8217;y\u00ea hatiye jiyankirin re, di ser\u00ee de destkeftiy\u00ean abor\u00ee, berhem\u00ean z\u00eade, tevahiya destkeftiy\u00ean civak\u00ee, bi dest\u00ea komek teng \u00fb bi\u00e7\u00fbk \u00ean ku ji hemb\u00eaza civak\u00ea derket\u00ee \u00fb bi dem\u00ea re, li ser civak\u00ea, desthilatdarb\u00fbn\u00ea, \u00e7\u00eenb\u00fbn\u00ea \u00fb dewletb\u00fby\u00een\u00ea p\u00ea\u015fxistine, kom b\u00fbye. Ev, d\u00eeroka serberj\u00ear \u00e7\u00fby\u00een \u00fb qetilkirina nirx\u00ean civak\u00ee ye. Tinekirina aboriy\u00ea bi mezinb\u00fbna desthilatdariy\u00ea ve gir\u00eaday\u00ee, her roja bor\u00ee z\u00eadetir b\u00fbye. Di serdema F\u00eenans kap\u00eetal de gih\u00ee\u015ftiye asta her\u00ee jor a tinekirin \u00fb r\u00fbxandin\u00ea. Bi p\u00ea\u015fxistina bir\u00e7\u00eeb\u00fbn \u00fb b\u00eakariy\u00ea, di bin nav\u00ea aboriya \u015fer \u00fb parastin\u00ea de am\u00fbr\u00ean tinekirin\u00ea y\u00ean ku p\u00ea\u015fxistine \u00fb v\u00ea yek\u00ea wek\u00ee xebateke bingeh\u00een a aboriy\u00ea d\u00eetin, ten\u00ea qezenc-kar esas girtin \u00fb bi pa\u015fguhkirina p\u00eadiviy\u00ean bingeh\u00een y\u00ean civak\u00ea, xirapkirina hawirdor \u00fb xwezay\u00ea \u00fb hwd. dide diyarkirin ku aboriya s\u00eestema kap\u00eetal\u00eezm\u00ea li hember\u00ee xwezay\u00ea, civak\u00ea \u00fb mirovahiy\u00ea ye. Ev s\u00eestem, bi xebat\u00ean xwe y\u00ean pol\u00eet\u00eek aboriya rojan\u00ea, civak xistiye rew\u015fek wisa ku nefikire \u00fb ji bil\u00ee ji s\u00eestem\u00ea re xebit\u00een\u00ea ti kar\u00ean din neke. Netew-dewleta xwe, bi nijadperestiy\u00ea, bi perwerdey\u00ea piroz kiriye \u00fb xwe spartina v\u00ea h\u00eaza Xweday\u00ee ve heya tevahiya reh\u00ean civak\u00ea m\u00eatingeriya xwe ya aboriy\u00ea p\u00ea\u015fxistiye \u00fb ev pergala \u015f\u00ealandin\u00ea rewa kiriye. P\u00eaw\u00eeste \u00e7avkaniy\u00ean v\u00ea dir\u00eendey\u00ea b\u00eane hi\u015fkirin. Ger bi v\u00ee away\u00ee berdewam bike w\u00ea ne ten\u00ea civak, di heman dem\u00ea de xweza j\u00ee tine bibe. Di dest\u00ea civak\u00ea de abor\u00ee, li gor\u00ee p\u00eaw\u00eestiyan b\u00fb \u00fb bi xwezay\u00ea re li ser bingeh\u00ea hevsengiyek\u00ea \u00fb dostane b\u00fb. Gelo \u00e7i \u00e7\u00eab\u00fb ku di dest\u00ea desthilatdaran de vegeriya \u00e7ekek\u00ee wiha y\u00ea r\u00fbxandin\u00ea? B\u00eaguman ev yek bi cewher\u00ea pergala dewletpar\u00eaz ve gir\u00eaday\u00ee ye. R\u00eaber APO pol\u00eet\u00eekaya aboriy\u00ea ya dewletan wek\u00ee\u00a0 &#8220;bi bir\u00e7\u00eeb\u00fbn\u00ea terbiyekirin&#8221; nirxand. Mirovan bir\u00e7\u00ee bih\u00eale, qetek nan dir\u00eaj bike, karek\u00ee k\u00eam m\u00fb\u00e7e bide, heya dawiy\u00ea ji xwe re bike xizmetkar! Ji bo pejirandin \u00fb nepejirandina v\u00ea yek\u00ea mirov azad in! Ger nepejir\u00eene w\u00ea her tim bir\u00e7\u00ee bim\u00eene. Ji ber ku kesek\u00ee ji milyonan b\u00eakaran w\u00ea cih\u00ea w\u00ee dagire.<\/div>\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\">\u00a0\u00a0Taybet bi \u015fore\u015fa zanist-tekn\u00eek\u00ea bi p\u00ee\u015fesazb\u00fbnek\u00ee lez kapas\u00eeteya hilber\u00een\u00ea pir z\u00eade b\u00fbye. Kap\u00eetal\u00eezma ku v\u00ea yek\u00ea wek\u00ee end\u00fbstriyal\u00eezm\u00ea dinirx\u00eene, bi gi\u015ft\u00ee desteserkirina bazaran re ten\u00ea s\u00fbdgirtin kiriye armanc \u00fb ti ti\u015ft neh\u00eala ye ku nebe mijara kir\u00een \u00fb firotin\u00ea. Bi h\u00earsa s\u00fbda z\u00eade tevahiya xweza j\u00ee kiriye dijber\u00ea xwe. Di xwezay\u00ea de ti \u015f\u00fbnek neh\u00eala ye ku x\u00fbsar p\u00ea negihandibe. Ji bo karan\u00eena erd\u00ea, daristan\u00ean hat\u00ee \u015fewitandin, bermahiy\u00ean d\u00eerok\u00ee y\u00ean hezaran salan, daristan, erd\u00ean \u00e7andiniy\u00ea, gund \u00fb nav\u00e7e di bin av\u00ean bendavan de hi\u015ftin. Bi avahiy\u00ean p\u00ee\u015fesaziy\u00ea y\u00ean ku hawirdor\u00ea qir\u00eaj \u00fb gemar dikin, her wiha ji gaz\u00ean egzoz\u00ea heya digihe deodorantan gaz\u00ean ku tebeqaya ozon\u00ea kun dikin, bi kanzeyan qulqul\u00eekirina derdor, bi av\u00ean p\u00ees qir\u00eajkirina av\u00ean vexwarin\u00ea, \u00e7eman \u00fb r\u00fbbaran \u00fb hwd. ten\u00ea ne qadeke teng, bi mirovan, \u015f\u00eenatiyan, lawiran ango tevahiya ti\u015ft\u00ean zind\u00ee \u00fb ne zind\u00ee xweza di bin \u00ear\u00ee\u015fek\u00ee mezin de ye. \u00cad\u00ee bi qas\u00ee ku ekoloj\u00ee nekare vana hilgire, dibin \u00ear\u00ee\u015fek\u00ee giran de ye. Dibe ku ba, bahoz, ts\u00fbnam\u00ee \u00fb erdhej\u00ean daw\u00ee y\u00ean ku t\u00eane jiyankirin perpit\u00een\u00ean dawi y\u00ean xweparastina xwezay\u00ea bin.<\/p>\n<div style=\"text-align: justify;\">\u00car\u00ee\u015f\u00ean ku li hember\u00ee xwezay\u00ea t\u00eane kirin, p\u00eaw\u00eeste ne ten\u00ea wek\u00ee ku li hember\u00ee xwezay\u00ea t\u00eane kirin b\u00eane d\u00eetin. Civak bixwe be\u015feke xwezay\u00ea ye, heta zaroka w\u00ea ye. Di navbera wan de gir\u00eadaneke ku nay\u00ea qetandin heye. Tevahiya \u00ear\u00ee\u015fen ku ber\u00ea xwe didin xwezay\u00ea di heman dem\u00ea de li hember\u00ee civake t\u00eane kirin. End\u00fbstriyal\u00eezm bi \u00e7avsoriya h\u00earsa s\u00fbd-diravan (pereyan), xwe ji ti \u00ear\u00ee\u015fan nade pa\u015f. Her roj bi h\u00een pirtir p\u00ea\u015fxistina end\u00fbstriyal\u00eezm\u00ea ji bo s\u00fbda z\u00eadetir h\u00een pitir \u015fer \u00fb aloziyan derdixe, bi ley\u00eestok\u00ean borsay\u00ea, bi banqey\u00ea ango bi kap\u00eetala f\u00eenans re aboriya ji pereyan pere qezanckirin\u00ea p\u00ea\u015fdixe.<\/div>\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\">Dema em van hem\u00fbyan binirx\u00eenin em \u00ea bi h\u00easan\u00ee bigihin encama ku kap\u00eetal\u00eezm ne abor\u00ee ye. Abor\u00ee p\u00eadiviyek\u00ee civak\u00ee ye \u00fb xebatek e ku bi civak\u00ea re bi awayek\u00ee hevbe\u015f t\u00ea p\u00ea\u015fxistin \u00fb parvekirin. L\u00ea bel\u00ea kap\u00eetal\u00eezm li gel derfet\u00ean afirandina p\u00ee\u015fesaziy\u00ea j\u00ee, b\u00fbye sedema b\u00eakar\u00ee, bir\u00e7\u00eeb\u00fbn, qir\u00eajiya derdor, nexwe\u015f\u00ee, mezinb\u00fbna z\u00eade ya \u015f\u00eaniyan, tinekirina qad\u00ean \u00e7andiniy\u00ea, \u00e7avkaniy\u00ean av\u00ean vexwarin\u00ea, qir\u00eajiya hewa \u00fb deryay\u00ea. Gelek n\u00ee\u015faney\u00ean din hene ku kap\u00eetal\u00eezm ji aboriy\u00ea d\u00fbr e. Kap\u00eetalizm ne abor\u00ee ye. Di p\u00eavajoya hilber\u00een\u00ea de ti caran rasterast c\u00eeh j\u00ee nagre. L\u00ea bel\u00ea ji ber ku desthilatdar e, xwed\u00ee h\u00eaz e, ji derve ve aboriy\u00ea desteser dike, di\u015f\u00eal\u00eene \u00fb li gor\u00ee berjewendiy\u00ean xwe bikart\u00eene \u00fb bi v\u00ee away\u00ee j\u00ee poz\u00eesyona xwe didom\u00eene. Ji bo serxistina v\u00ea yek\u00ea j\u00ee lewazkirina exlaq\u00ea civak\u00ee \u00fb di dewsa w\u00ea de j\u00ee, huq\u00fbqa li ser h\u00eem\u00ea berjewendiy\u00ean xwe, p\u00ea\u015fxistiye.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Erdal \u00caLIH Dagirkeriya her\u00ee xeter \u00fb bi encam, r\u00eabaza dagirkeriya aboriy\u00ea ye ku civakb\u00fbn \u00fb xweseriy\u00ea belav dike. Ger dagirkeriya aboriy\u00ea were serxistin, w\u00ea civak were hilwe\u015fandin \u00fb ji civakb\u00fbn\u00ea were derxistin. Ev j\u00ee t\u00ea wateya ku civak hatiye fetisandin \u00fb b\u00ea b\u00eahn hatiye hi\u015ftin. Beral\u00eekirina civakake wisa w\u00ea h\u00easan bibe. Civaka ku li ser [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":760,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[22],"tags":[],"class_list":["post-759","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ekonomi-ekoloji"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kurdi.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/759","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kurdi.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kurdi.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdi.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdi.komunar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=759"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kurdi.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/759\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":761,"href":"https:\/\/kurdi.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/759\/revisions\/761"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdi.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/760"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kurdi.komunar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=759"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdi.komunar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=759"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdi.komunar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=759"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}