{"id":750,"date":"2015-02-26T15:09:26","date_gmt":"2015-02-26T15:09:26","guid":{"rendered":"https:\/\/kurdi.komunar.net\/?p=750"},"modified":"2023-02-09T12:11:31","modified_gmt":"2023-02-09T12:11:31","slug":"finans-kapital","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kurdi.komunar.net\/?p=750","title":{"rendered":"F\u00ceNANS KAP\u00ceTAL"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\">\n<p style=\"text-align: justify;\">\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #ff0000;\"><strong><em>Serhed CAN<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\">Ke\u015fifkirina parzem\u00eena Emer\u00eekay\u00ea, b\u00fb wes\u00eele ku maden\u00ean weke z\u00ear \u00fb z\u00eef biherikin Ewr\u00fbpay\u00ea, bi taybet j\u00ee \u00cespanyay\u00ea. Ew xw\u00eena ku bi tevkujiyan dihat rijandin, weke madena binirx diherik\u00ee Ewr\u00fbpay\u00ea. H\u00eamana bingeh\u00een a ku b\u00fb sedem kap\u00eetal\u00eezm ev qas xw\u00eenbar be, daneheva \u00e7\u00eena bazirgan b\u00fb ku n\u00fb n\u00fb p\u00ea\u015fdiket. Ten\u00ea ji v\u00ea b\u00fbyer\u00ea j\u00ee mirov dikare l\u00ea serwext bibe ku kap\u00eetal\u00eezm ji destp\u00eak\u00ea heya niha hov e.<\/p>\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\">Li Ewr\u00fbpay\u00ea, bi taybet j\u00ee li \u00cespanyay\u00ea ew maden\u00ean binirx \u00ean ku kom \u00fb z\u00eade dib\u00fbn, b\u00fbn sedem ku nirx \u00fb b\u00fbha gelek bi\u00e7\u00een jor. \u00c7\u00eena tucar \u00fb bazirgan a ku p\u00ea\u015fket, bi xwe tefekar\u00ee(tefec\u00eet\u00ee) j\u00ee p\u00ea\u015fxist. Li \u00cespanyay\u00ea, nirx \u00fb b\u00fbhaya ti\u015ftan gelek \u00e7\u00fb jor. Civak cara yek\u00ea b\u00fb ku bi enflasyon\u00ea re r\u00fb bi r\u00fb dima. Mirovan, ji w\u00ea rew\u015fa ku abor\u00ee \u00fb civak tevl\u00eehev kirib\u00fb, tefekar berpirsyar did\u00eetin. Hest \u00fb eql\u00ea civak\u00ea j\u00ee ew b\u00fb. Ew serwexb\u00fbn\u00ean rast \u00fb binecih \u00ean aboriy\u00ea pi\u015ft\u00ee salan bi teoriy\u00ean aboriy\u00ea ve hatin pi\u015ftrastkirin. L\u00ea tev\u00ee v\u00ea j\u00ee, ji ber ku did\u00eetin enflasyon sermayeya bazirganan z\u00eadetir dike, li hember\u00ee z\u00eadehiya pare yan j\u00ee maden\u00ean binirx \u00ean ku ji derve re dihatin, ti tedb\u00eer nehatin girtin. Aboriya civak\u00ea ya ku jiyana xwe p\u00ea didomandin, bi v\u00ee away\u00ee p\u00ea\u015fk\u00ea\u015f\u00ee sermayeya tefekaran hat kirin ku ew j\u00ee ji bo armanca kar \u00fb derameta z\u00eade ya kap\u00eetal\u00eezm\u00ea dixebit\u00een. Tefekar\u00ee \u00fb enflasyon\u00ea, daneheva sermayey\u00ea leztir dikirin. Di roja me ya \u00eero de ew h\u00eamana tefekar \u00fb bazirgan a ku j\u00ea re dib\u00eajin f\u00eenans kap\u00eetal, gav\u00ean xwe y\u00ean destp\u00eak\u00ea wisa av\u00eatin. Ji bo ku mezin bibe \u00fb bibe s\u00eestem j\u00ee p\u00eadiviya w\u00ee bi hinek dem \u00fb zeman j\u00ee heb\u00fb.<\/p>\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\">Div\u00ea mirov f\u00eenans kap\u00eetal\u00ea ten\u00ea bi z\u00eehniyeta karxwaz \u00fb derametxwaz a v\u00ea sedsala dawiy\u00ea re s\u00eenordar neb\u00eene. H\u00ea di dema merkantal\u00eezm\u00ea de t\u00eakiliya di navbera enflasyon, asta fa\u00eezan, pare yan j\u00ee asta madenan \u00fb nirx\u00ea wan de ji aliy\u00ea desthilat \u00fb tucar\u00ean w\u00ea dem\u00ea ve hatib\u00fb ferqkirin \u00fb p\u00ea hesiya b\u00fbn. Di dema \u015fore\u015fa sanayiy\u00ea de, tev\u00ee hinek sermayeya ku bi hilber\u00een\u00ea hatib\u00fb bidestxistin, di kap\u00eetal\u00eezm\u00ea de ti caran pirsgir\u00eakek\u00ee weke abor\u00ee yan j\u00ee hilber\u00een\u00ea neb\u00fb ye. Ten\u00ea ji bo ku sermayeya xwe mezintir bikin di mijara &#8220;hilber\u00een\u00ea&#8221; de gav av\u00eatine. Eql\u00ea taz\u00ee y\u00ea s\u00eestem\u00ea, di serdema f\u00eenans\u00ea de bi ser l\u00eestok\u00ean ku ti peywendiya wan bi aboriy\u00ea re tine ye hem\u00fb away\u00ee fa\u00eez, rant, spek\u00fblasyon \u00fb man\u00eeplasyonan re hewlda ne ku z\u00eadetir bibin xwediy\u00ea &#8220;pare&#8221;. Ji ber ku di serdema f\u00eenans\u00ea de ti\u015fta ku weke pare hatiye p\u00eanasekirin, her tim ji parey\u00ea hey\u00ee z\u00eadetir pare b\u00fbye.<\/p>\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\">F\u00eenans kap\u00eetal, yekdestdar e. Ji nav \u00e7\u00eena sermayedar derdikeve \u00fb w\u00ee derbas dike, w\u00ee d\u00fbr dixe, l\u00ea bel\u00ea d\u00eesa j\u00ee w\u00ee bi xwe ve gir\u00ea dide. \u00c7\u00eena sermayedar j\u00ee bi xwe ve gir\u00ea dide \u00fb dike ku j\u00ea veneqete. Ev h\u00eamana yekdestdar, s\u00eenor\u00ean dewlet-netewan j\u00ee derbas dike \u00fb dibe h\u00eamaneke ser dewletan \u00fb dike ku dewlet j\u00ee p\u00ea ve gir\u00eaday\u00ee bin. Di ti dem\u00ean d\u00eerok\u00ea de bi qas\u00ee s\u00eestema sermayeya f\u00eenans\u00ea pare ji aboriy\u00ea, ji hilber\u00een \u00fb p\u00eadiviy\u00ean rast\u00ee y\u00ean civak\u00ea d\u00fbrneket\u00ee b\u00fb. Di dem\u00ean ber\u00ea de bikaran\u00eena pare, dikir ku di kir\u00een \u00fb firotin\u00ea de weke am\u00fbrek\u00ea be ku rehetiy\u00ea p\u00ea\u015fbixe. Di heman dem\u00ea de p\u00eevan \u00fb hesab j\u00ee h\u00easantir dib\u00fbn. Di roja me ya \u00eero de pare ji bo mezinkirina desthilatiy\u00ea, domandin \u00fb di nav civak\u00ea de bic\u00eehkirin\u00ea weke r\u00eabaz \u00fb am\u00fbrek\u00ea t\u00ea bikaran\u00een. Niha dema ku dixwazin h\u00eaz an j\u00ee dewletan bir\u00eave bibin \u00fb ber\u00ea wan bidin hinek pol\u00eet\u00eekayan pare weke pol\u00eet\u00eekaya \u00eextisad\u00ea t\u00ea bikaran\u00een \u00fb gelek caran j\u00ee ev r\u00eabaz t\u00ea p\u00eakan\u00een. Fermandariya &#8220;parey\u00ea fermandar&#8221; j\u00ee ji v\u00ea yek\u00ea t\u00ea. Weke fermandariyeke ku hegemonyaya xwe li ser desthilat\u00ean lewaz an j\u00ee desthilat li ser civakan dime\u015f\u00eenin l\u00ea hatiye. Ew parey\u00ea ku weke metayeke ku diperestin fermandar\u00ea hem\u00fb dewlet \u00fb desthilat\u00ean p\u00ea re gir\u00eaday\u00ee ye j\u00ee. Ji ber ku d\u00eesa pare destn\u00ee\u015fan dike ka ew \u00ea \u00e7awa tevbigerin.<\/p>\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\">F\u00eenans\u00ea ti peywendiya xwe bi p\u00eavajoy\u00ean hilberandina sermayey\u00ea re tine ye. V\u00ea yek\u00ea j\u00ee di nava jiyana rojane de bi nirx\u00ean ekonometr\u00eek \u00fb \u00eestat\u00eest\u00eek\u00ea t\u00eane \u015f\u00eerovekirin \u00fb her wiha mirov dikare di xala jihevcudakirina sektora rast\u00ee \u00fb sektora f\u00eenans\u00ee de bib\u00eene. Sektora f\u00eenans\u00ee ya ku di vir de behsa w\u00ee t\u00ea kirin, ji ber ku dikevin mijara fa\u00eez, l\u00eestok\u00ean kaxizan \u00fb hem\u00fb away\u00ee r\u00eabaz\u00ean dervey\u00ee hilber\u00een\u00ea, eger mirov weke sektora xeyal\u00ee binirx\u00eene w\u00ea \u015fa\u015f nebe. Bi hilber\u00een\u00ea re ti peywendiya w\u00ee tine ye, l\u00ea bel\u00ea ya ku her\u00ee z\u00eade ji hilber\u00een\u00ea s\u00fbd digire ev bixwe ye. Bi h\u00eaza xwe ya r\u00eaxistinkir\u00ee \u00fb yekdestdar re pol\u00eet\u00eekay\u00ean aboriy\u00ean dewletan diyar dike, desthilatdariya rast\u00een e ku bi r\u00eaka bac, qiymet, pol\u00eet\u00eekay\u00ean civak\u00ee, perwerde \u00fb tendir\u00fbstiy\u00ea ve di r\u00eaza yekem\u00een de bi civakan re peywend\u00eedar e \u00fb bandor\u00ea li civak\u00ea dike.<\/p>\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\">Gelek gir\u00eeng e ku mirov ziman\u00ea t\u00eag\u00een\u00ee y\u00ea f\u00eenans kap\u00eetal\u00ea j\u00ee binirx\u00eene. Pare \u00e7\u00eakirin \u00fb \u00e7apkirin bi yekdestdariya dewlet\u00ea t\u00ea kirin. Kal\u00eeteya kaxiz\u00ean ku weke pare t\u00eane \u00e7apkirin, ji bil\u00ee kal\u00eeteya wan di esas\u00ea xwe di ji kaxiz\u00ean rojnameyan ti c\u00eawaziya xwe tine ne. Ji ber v\u00ea j\u00ee her dewleta ku pareyan \u00e7ap dike, li gel bikaran\u00eena maf\u00ea xwe y\u00ea yekdestdariy\u00ea, di \u00e7ar\u00e7oveya zagonan de civakan dixap\u00eene. Ji ber ku di rast\u00ee de ew parey\u00ea ku hat\u00ee \u00e7apkirin b\u00ea beramber e. Ango di rast\u00ee de ew kaxiz dibe fermandar. Di roja me ya \u00eero de b\u00eay\u00ee ku bikevin zehmetiya bikaran\u00eena parey\u00ea kaxiz, \u00ead\u00ee bi r\u00eaka derfet\u00ean tekn\u00eek\u00ee \u015f\u00fbngeha xeyal\u00ee(sanal) t\u00ea bikaran\u00een \u00fb p\u00eavajoya parey\u00ea xeyal\u00ee t\u00ea jiyankirin. \u00cad\u00ee di hesab\u00ean bankeyan de pare ten\u00ea weke hejmarek\u00ea ye.<\/p>\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\">Bi r\u00eaka aboriya neo-klas\u00eek ew bend\u00ean netew-dewlet\u00ea y\u00ean li p\u00ea\u015fiya f\u00eenans kap\u00eetal\u00ea hatine rakirin, bi taybet\u00eekirin\u00ea re binyada j\u00ear\u00een a aboriya l\u00eeberal di war\u00ea \u00eedeoloj\u00eek, siyas\u00ee \u00fb civak\u00ee de hatiye zagon\u00eekirin, bi v\u00ea armanc\u00ea bi r\u00eaka sermayeya navnetew\u00ee ji bo ku hevsengiyek \u00e7\u00eabibe hinek gorankariy\u00ean bingeh\u00een hatine kirin \u00fb hewlda ne ku civak\u00ea bi pol\u00eet\u00eekay\u00ean moneter(pare) ve bime\u015f\u00eenin. Hik\u00fbmeteke ku dixwaze ihracata xwe z\u00eade bike yan j\u00ee tewaz\u00fbna pareday\u00een\u00ea avabike, weke ku r\u00eakek\u00ee din tine be hewldide v\u00ea yek\u00ea bi r\u00eaka deval\u00fbasyon\u00ea derbas bike. Ji bo ku enflasyon\u00ea dax\u00eenin, me\u015fandina pol\u00eet\u00eekaya pare ya teng, ji bo w\u00ea sekin\u00eena di aboriy\u00ea de j\u00ee derbas bikin p\u00eakan\u00eena pol\u00eet\u00eekaya pare ya berfireh, \u00ead\u00ee b\u00fbye adeta rojane. Eger tu dixwaz\u00ee sermayeya navnetew\u00ee bik\u015f\u00een\u00ee, w\u00ea \u00e7ax\u00ea div\u00ea s\u00eenor\u00ean fa\u00eezan bilind b\u00eane girtin. Bila ji bo parey\u00ea germ \u015f\u00fbngehek\u00ee guncav ava bike, ango bila \u015f\u00fbngehek\u00ee bi kar \u00fb deramet b\u00ea avakirin. Parey\u00ea germ j\u00ee ji ber her tim hewldide derbas\u00ee nava bazar\u00ean her\u00ee bi deramet bibe, ji k\u00eejan bazar\u00ea xwe bide pa\u015f, li w\u00ea bazar\u00ea qeyran t\u00eane jiyankirin. Qeyrana avahiya s\u00eestem\u00ea ji ber b\u00ea kontroliya parey\u00ea germ, her tim di rew\u015fek\u00ea de ye ku hema bi\u015fk\u00ea. S\u00eestem niha li ser r\u00eak\u00ean kontrolkirina v\u00ee pare n\u00eeqa\u015fan dime\u015f\u00eene. R\u00eaka kontrolkirina v\u00ee cinawir\u00ea ku \u00e7\u00eakir\u00ee, digere. Ew bixwe j\u00ee b\u00fbne \u00eaxs\u00eer\u00ea v\u00ee cinawir\u00ee. Desthilat\u00ean hey\u00ee ku ji aliyek\u00ea ve dixwazin ji dest\u00ea asta fa\u00eezan, guherandina nirx\u00ean bazaran, l\u00eestina bi nirxan, em\u00eesyon\u00ea, asta pareyan, deyn\u00ean hindir \u00fb derve xwe xilas bikin \u00fb xwe bidom\u00eenin, ji aliy\u00ea din ve j\u00ee civakan man\u00eep\u00fble dikin \u00fb tev\u00ee wan pirsgir\u00eak\u00ean ku s\u00eestem\u00ea afirand\u00ee li p\u00eay xwe de radik\u015f\u00eenin. Civak, di nava ti yek ji van pol\u00eet\u00eekayan de j\u00ee n\u00een e. Desthilatiya sermayeya f\u00eenans\u00ee di mijara kir\u00eena pare, kir\u00eakirina pare \u00fb bi sermayeyek\u00ee mezin ve dema ku p\u00eaw\u00eest b\u00fb hilwe\u015fandina hik\u00fbmet \u00fb dewletan de hem\u00fb h\u00eaz\u00ea di dest\u00ea xwe de digire, weke desthilat\u00ee k\u00fbrew\u00ee ye, hegemon\u00eek e \u00fb xap\u00eenok e.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Serhed CAN Ke\u015fifkirina parzem\u00eena Emer\u00eekay\u00ea, b\u00fb wes\u00eele ku maden\u00ean weke z\u00ear \u00fb z\u00eef biherikin Ewr\u00fbpay\u00ea, bi taybet j\u00ee \u00cespanyay\u00ea. Ew xw\u00eena ku bi tevkujiyan dihat rijandin, weke madena binirx diherik\u00ee Ewr\u00fbpay\u00ea. H\u00eamana bingeh\u00een a ku b\u00fb sedem kap\u00eetal\u00eezm ev qas xw\u00eenbar be, daneheva \u00e7\u00eena bazirgan b\u00fb ku n\u00fb n\u00fb p\u00ea\u015fdiket. Ten\u00ea ji v\u00ea b\u00fbyer\u00ea j\u00ee [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":751,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[22],"tags":[],"class_list":["post-750","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ekonomi-ekoloji"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kurdi.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/750","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kurdi.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kurdi.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdi.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdi.komunar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=750"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kurdi.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/750\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":752,"href":"https:\/\/kurdi.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/750\/revisions\/752"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdi.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/751"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kurdi.komunar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=750"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdi.komunar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=750"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdi.komunar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=750"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}