{"id":482,"date":"2017-10-30T17:02:14","date_gmt":"2017-10-30T17:02:14","guid":{"rendered":"https:\/\/kurdi.komunar.net\/?p=482"},"modified":"2023-02-06T14:11:08","modified_gmt":"2023-02-06T14:11:08","slug":"peymana-lozane","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kurdi.komunar.net\/?p=482","title":{"rendered":"Peymana Lozan\u00ea"},"content":{"rendered":"<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\"><span lang=\"GSW-FR\">Di navbera mijdara 1922&#8217;yan \u00fb tirmeha 1923&#8217;yan de civ\u00een\u00ean Lozan\u00ea \u00e7\u00eadibin. Di van civ\u00eenan de li ser esas\u00ea hevseng\u00ee \u00fb tevaz\u00fbn\u00ean n\u00fb meseley\u00ea \u00e7awa hal bikine, n\u00eeqa\u015f dikin.<\/span><\/p>\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\"><span lang=\"GSW-FR\">Di v\u00ea dem\u00ea de, s\u00eenor\u00ean Suriye j\u00ee teng dikin; ber\u00ea heya Gurgum \u00fb Rihay\u00ea di\u00e7\u00fbn, l\u00ea di encam\u00ea de weke niha dim\u00eenin. Antakya j\u00ee li gor\u00ee w\u00ea peyman\u00ea dikeve nav s\u00eenor\u00ean Suriye, l\u00ea pi\u015ft re Tirkiye ca-reke din ew der girt.<\/span><\/p>\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\"><span lang=\"GSW-FR\">Li Iraq\u00ea j\u00ee, di sala 1921&#8217;an de n\u00eeqa\u015feke c\u00eed\u00ee \u00e7\u00eadibe. Kongreya Kah\u00eer\u00ea heye; ji bo naveroka n\u00eeqa\u015f\u00ean w\u00ea gir\u00eeng e, Serokat\u00ee j\u00ee bal dik\u015f\u00eene ser. Heya \u00eero tes\u00eera v\u00ea kongrey\u00ea li ser siyaseta Rojhilata Nav\u00een heye. Di kongreya Kah\u00eer\u00ea de, li ser dewleta Iraq\u00ea \u00fb mesele-ya M\u00fbsil\u00ea n\u00eeqa\u015f \u00e7\u00eadibin. Dewleta Iraq\u00ea, ten\u00ea ji Baisra \u00fb Bexda p\u00eak b\u00ea, an M\u00fbsil j\u00ee bikeve nav s\u00eenor\u00ean Iraq\u00ea &#8220;V\u00ea yek\u00ea n\u00eeqa\u015f dikin. M\u00fbsil bibe be\u015feke Iraq\u00ea, bikeve nav s\u00eenor\u00ea Iraq\u00ea, ji Tirkiy\u00ea re b\u00ea berdan, an bibe dewleteke serbixwe&#8221; Lewra Mistefa Kemal j\u00ee di sal\u00ean 1921?an de dawaya M\u00fbsil\u00ea dike \u00fb fermandarek\u00ee xwe bi nav\u00ea Ozdem\u00eer di\u015f\u00eene h\u00ear\u00eama Revanduz\u00ea. Ew fermandar bi e\u015f\u00eer\u00ean Kurd re t\u00eakil\u00ee dat\u00eene \u00fb n\u00eeqa\u015f dike, da ku her\u00eama M\u00fbsil\u00ea veger\u00eenin ser Tirkiye.<\/span><\/p>\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\"><span lang=\"GSW-FR\">Ji ber v\u00ea yek\u00ea di v\u00ea kongrey\u00ea de, li ser qedera M\u00fbsil \u00fb Iraq\u00ea n\u00eeqa\u015f dike. Di v\u00ea der\u00ea de du n\u00ear\u00een\u00ean esas\u00ee derdikevin; yek, dixwa-zin M\u00fbsil\u00ea bikin dewletek\u00ea serbixwe \u00fb bi Br\u00eetanya ve gir\u00ea bidin. Hinek kes\u00ean weke Noel, v\u00ea n\u00ear\u00een\u00ea dipar\u00eazin. Nuner\u00ea Br\u00eetanya y\u00ea w\u00ea dem\u00ea \u00c7er\u00e7\u00eel j\u00ee v\u00ea fikr\u00ea dipar\u00eaze, ji bo berjewendiy\u00ean Br\u00eetanya v\u00ea yek\u00ea rastir dib\u00eene. L\u00ea ji bo parastina berjewendiy\u00ean li H\u00eend\u00eestan\u00ea y\u00ean Br\u00eetanya, n\u00ear\u00een\u00ean c\u00fbda j\u00ee derdikevin hol\u00ea. Bala xwe bidin\u00ea, li Rojhilata Nav\u00een van dewlet\u00ean h\u00eagemon\u00eek her navend\u00ean xwe y\u00ean le\u015fker\u00ee hildib\u00eaj\u00earin \u00fb konevaniy\u00ean xwe y\u00ean Rojhilata Nav\u00een, ji ser w\u00ea navend\u00ea re dime\u015f\u00eenin. Mesela niha navenda Amer\u00eeqa ya li Rojhilata Nav\u00een, Katar e.<\/span><\/p>\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\"><span lang=\"GSW-FR\">W\u00ea dem\u00ea navenda Br\u00eetanya j\u00ee H\u00eend\u00eestan b\u00fb. H\u00eend\u00eestan, \u00c7\u00een, \u00ceran, Pak\u00eestan, Iraq, Efgan\u00eestan \u00fb heya Osman\u00ee ji v\u00ea navend\u00ea kontrol dikirin. W\u00ea dem\u00ea nuner\u00ean Br\u00eetanya y\u00ean H\u00eend\u00eestan, Bexda \u00fb Kah\u00eer\u00ea dib\u00eajin, &#8220;bila M\u00fbsil nebe dewleteke serbixwe, bi Iraq\u00ea ve b\u00ea gir\u00eadan ba\u015ftir e.&#8221; Dib\u00eajin, &#8220;ger ten\u00ea Bexda \u00fb Baisra di nava s\u00eenor\u00ean Iraq\u00ea de bim\u00eene, z\u00eadetir\u00ee xelk\u00ean van h\u00ear\u00eaman \u015e\u00eea ne, z\u00eadetir\u00ee \u00ceran\u00ea j\u00ee \u015e\u00eea ye; ger em dewleta Iraq\u00ea bi v\u00ee reng\u00ee \u00e7\u00eabikin, dibe ku di dem\u00ean p\u00ea\u015f de ew dewlet bibe be\u015feke \u00ceran\u00ea \u00fb bikeve bin \u00e7avd\u00eariya \u00ceran\u00ea.&#8221; V\u00ea yek\u00ea ji bo xwe xeter\u00ee dib\u00eenin, lewra \u015e\u00eeager\u00ee p\u00ea\u015f dikeve, \u00ceran xurt dibe \u00fb Iraq j\u00ee ji dest\u00ea Br\u00eetanya derdikeve.<\/span><\/p>\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\"><span lang=\"GSW-FR\">Yek j\u00ee dib\u00eajin, &#8220;ger M\u00fbsil\u00ea bikin dewleteke serbixwe, Kurd nikarin xwe \u00eedare bikin. Di encam\u00ea de j\u00ee \u00e7awa ku her\u00eam\u00ean Riha, D\u00eelok \u00fb Gurgum\u00ea ji dest\u00ea Fransa derketin, d\u00ea M\u00fbsil j\u00ee ji dest me derkeve. Dibe ku sib\u00ea Mistefa Kemal van her\u00eaman careke d\u00eetir bixe bin dest\u00ea xwe.&#8221; Lewra p\u00ea\u015feng\u00ea her\u00eam\u00ea \u015e\u00eax Mehm\u00fbd b\u00fb, ew j\u00ee \u00e7\u00fbye; y\u00ean din j\u00ee nikarin xwe kom\u00ee ser hev \u00fb din bikin. Ew n\u00ear\u00eenek e. N\u00ear\u00eena duyem\u00een j\u00ee; dixwazin M\u00fbsil\u00ea j\u00ee tevl\u00ee xak\u00ean Iraq\u00ea bikin \u00fb Mel\u00eek Faysal b\u00eenin \u00fb bikin pa\u015fay\u00ea Iraq\u00ea.<\/span><\/p>\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\"><span lang=\"GSW-FR\">Mel\u00eek Faysal ji Meke ye \u00fb ji malbata Mihemed e, s\u00fbn\u00ee ye. Dib\u00eajin, &#8220;ji ber ku piraniya Iraq\u00ea \u015e\u00eea ne, dibe ku Faysal qeb\u00fbl nekin. L\u00ea ji ber ku Kurd \u00fb Ereb\u00ean M\u00fbsil\u00ea S\u00fbn\u00ee ne, li Iraq\u00ea di navbera \u015e\u00eea \u00fb S\u00fbniyan de hevseng\u00ee \u00e7\u00eadibe.&#8221; Dema niha j\u00ee em Iraq\u00ea mez\u00ee dikin, texr\u00eeben ji sed\u00ee 55 \u015e\u00eea ne, ji sed\u00ee 45 j\u00ee S\u00fbn\u00ee ne. Dervay\u00ee ol \u00fb r\u00eaol\u00ean din, r\u00eajeyeke wisa \u00e7\u00eadibe. H\u00ea j\u00ee \u015e\u00eea z\u00eade ne, ger mirov her\u00eama M\u00fbsil\u00ea (Ba\u015f\u00fbr\u00ea Kurdistan\u00ea) j\u00ea derbixa, ji sed\u00ee 80 dibin \u015e\u00eea. Lewra S\u00fbn\u00ee z\u00eadetir li her\u00eama M\u00fbsil\u00ea hene. Dib\u00eajin, &#8220;ger em hev-sengiya S\u00fbn\u00ee \u00fb \u015e\u00eeayan \u00e7\u00eabikin, ji bo r\u00eavebirina Kral Faysal j\u00ee ba\u015f e, ji bo \u00eedarekirina me j\u00ee ba\u015f e.&#8221;<\/span><\/p>\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\"><span lang=\"GSW-FR\">Yek j\u00ee bi her\u00eama M\u00fbsil\u00ea dixwazin Faysal j\u00ee bikin bin kontrol\u00ea. Ger Faysal li hember\u00ee Br\u00eetanya derkeve \u00fb ji kontrola wan derbike-ve, dikarin Kurdan li hember\u00ee Faysal derbixin. Lewra Kurd ji mile-tek\u00ee cuda ne \u00fb nakokiy\u00ean wan \u00e7\u00eadibin. Bi v\u00ee reng\u00ee dixwazin hem Kurd, hem j\u00ee Ereb\u00ean S\u00fbn\u00ee \u00fb \u015e\u00eea kontrol bikin. Dib\u00eajin, &#8220;bi hin ma-fan, em dikarin Kurdan j\u00ee bi xwe ve gir\u00ea bidin \u00fb tes\u00eer\u00ea li ser Kurd\u00ean par\u00e7ey\u00ean din j\u00ee bikin. Ji ber ku Kurd\u00ean Ba\u015f\u00fbr\u00ea Kurdistan\u00ea, di bin serweriya wan de ne; em hinek maf bidin wan, em dikarin Kurd\u00ean par\u00e7ey\u00ean din j\u00ee bi xwe ve gir\u00eabidin \u00fb dema ku p\u00eaw\u00eest kir em li hember\u00ee wan dewletan bi kar b\u00eenin.&#8221; Di encam\u00ea de kes\u00ean ku v\u00ea n\u00ear\u00een\u00ea dipar\u00eazin, y\u00ean din j\u00ee qaneh dikin \u00fb M\u00fbsil\u00ea tevl\u00ee xaqa Iraq\u00ea dikin.<\/span><\/p>\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\"><span lang=\"GSW-FR\">Di v\u00ea kongrey\u00ea de, biryar didin ku M\u00fbsil bikeve ser Iraq\u00ea \u00fb Faysal j\u00ee bikin pa\u015fay\u00ea Iraq\u00ea. Heya w\u00ea dem\u00ea 4-5 mehin ku qraliyeta Iraq\u00ea \u00e7\u00eab\u00fbye, l\u00ea h\u00ea qral\u00ea w\u00ea tune. Di wan deman de ji, Mistefa Kemal fermandar\u00ean xwe \u015fandine her\u00eam\u00ea. Ji bona w\u00ea j\u00ee weke alternat\u00eef \u00fb tevd\u00eer,\u00a0 biryar didin ku \u015e\u00eax Mehm\u00fbd veger\u00eenin Ba\u015f\u00fbr\u00ea Kurdistan\u00ea. Biryar didin ku \u015e\u00eax Mehm\u00fbd Berzenc\u00ee veger\u00eenin, qaneh bikin da ku li hember\u00ee Mistefa Kemal bi hev re tevbigerin. Di\u00e7in gel \u015e\u00eax Mehm\u00fbd \u00fb p\u00ea re dib\u00eajin, &#8220;Mistefa Kemal, dixwaze w\u00eelayeta M\u00fbsil\u00ea bixe ser Tirkiy\u00ea, em dixwazin te veger\u00eenin \u00fb ger tu bi me re hereket bik\u00ee, em \u00ea h\u00fbkimeta te ya Kurd\u00ee j\u00ee qeb\u00fbl bikin.&#8221; Diyare \u015f\u00eax Mehm\u00fbd j\u00ee qeb\u00fbl dike.<\/span><\/p>\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\"><span lang=\"GSW-FR\">Bi v\u00ee reng\u00ee di sala 1922&#8217;yan de \u015e\u00eax Mehm\u00fbd vediger\u00eenin. Di meha 11&#8217;em\u00een ya 1922&#8217;yan de, \u015e\u00eax Mehm\u00fbd h\u00fbkimeteke n\u00fb \u00e7\u00eadi-ke. H\u00fbkimeta Br\u00eetanya \u00eelana h\u00fbkimeta \u015e\u00eax Mehm\u00fbd qeb\u00fbl dike. l\u00ea pi\u015ft\u00ee w\u00ea hevd\u00eetin\u00ean Mistefa Kemal \u00fb Br\u00eetanya \u00e7\u00eadibin. Pi\u015ft\u00ee mehek\u00ea j\u00ee Mistefa Kemal, Br\u00eetanya \u00fb Fransa li hev dikin. Heya meha sibat\u00ea bi hev nakin, di meha sibat\u00ea de weke prens\u00eeb li hev dikin. L\u00ea ten\u00ea di meseleya M\u00fbsil\u00ea de bi hev nakin, dib\u00eajin &#8220;em \u00ea kom\u00eesyonek\u00ea \u00e7\u00eabikin, da ku v\u00ea mi\u015fq\u00fbley\u00ea \u00e7areser bike.&#8221; Ango di kongreya Lo-zan\u00ea de, hem\u00fb pirsgirek\u00ean Tirkiye t\u00ean \u00e7areserkirin; ew biryar\u00ean avakirina Kurdistan \u00fb Ermen\u00eestan\u00ea hem\u00fb t\u00ean b\u00eerkirin. L\u00ea ten\u00ea meseleya M\u00fbsil\u00ea naye \u00e7areserkirin.<\/span><\/p>\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\"><span lang=\"GSW-FR\">Xal\u00ean peymana Lozan\u00ea y\u00ean 40, 41 \u00fb 42&#8217;yan bi maf\u00ean \u00e7and\u00ee ve gir\u00eaday\u00ee ne. Maf\u00ea dewlet\u00ea y\u00ean van qewm\u00ean din y\u00ean Tirkiye tune ye, l\u00ea div\u00ea h\u00fbkimeta Tirkiye maf\u00ean wan y\u00ean \u00e7and\u00ee bipar\u00eaze. Div\u00ea Tirkiye dest\u00fbr bide ku van gelan li her\u00eam\u00ean xwe bi ziman\u00ea xwe bixw\u00eenin \u00fb jiyana xwe \u00eedare bikin. Serokat\u00ee got, ?em hin ti\u015ft\u00ean ku di peymana Lozan\u00ea de hatine diyarkirin, qeb\u00fbl dikin. Div\u00ea ew maf b\u00ean p\u00eakan\u00een.? Lewra li gor\u00ee peymana Lozan\u00ea, div\u00ea Tirkiye \u00e7and \u00fb ziman\u00ea van qewm \u00fb miletan bipar\u00eaze. Div\u00ea r\u00ea bide ku bi ziman\u00ea xwe bixw\u00eenin \u00fb bi ziman\u00ea xwe tevl\u00ee kar\u00ean ferm\u00ee bibin. Div\u00ea r\u00ea bidin ku rojname \u00fb \u00e7apemeniya xwe derbixin. Div\u00ea dest\u00fbr bidin ku her miletek li her\u00eama xwe \u00eedareya xwe bike. L\u00ea Tirkiye ew p\u00eak nean\u00een.<\/span><\/p>\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\"><span lang=\"GSW-FR\">Di dawiya sibat\u00ea de peymana Lozan\u00ea xilas dibe, l\u00ea div\u00ea parlamentoy\u00ean Tirkiye, Br\u00eetanya \u00fb Fransa j\u00ee qeb\u00fbl bikin. Parlemontoya Tirkiye, v\u00ea peyman\u00ea qeb\u00fbl nake. Dib\u00eajin &#8220;parlementoya yekem\u00een ya Tirkiy\u00ea, bi \u00eerade ye. Dema peyman\u00ea qeb\u00fbl nakin, di adara 1923&#8217;yan de, ew mecl\u00ees t\u00ea fesihkirin. Mecl\u00eeseke n\u00fb t\u00ea avakirin, ew mecl\u00ees di avr\u00eala 1923&#8217;yan de t\u00ea \u00eelankirin.&#8221; Dib\u00eajin, &#8220;ew mecl\u00eesa n\u00fb ji kes\u00ean piraniya n\u00eazik\u00ee Mistefa Kemal p\u00eak t\u00ea, di nava wan de kes\u00ean m\u00fbhal\u00eef tune.&#8221; Jixwe di w\u00ea dem\u00ea de hilbijartin tune, t\u00ean ta-yinkirin. Ew parlemento j\u00ee bi awayek\u00ee ferm\u00ee di 24&#8217;\u00ea Tirm\u00eaha 1923&#8217;yan de peymana Lozan\u00ea qeb\u00fbl dike.<\/span><\/p>\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\"><span lang=\"GSW-FR\">Ti\u015ft\u00ea ku di v\u00ea dem\u00ea de mirov bal\u00ea bik\u015f\u00eene ser; dema ku di meha \u015fibat\u00ea de di navbera Mistefa Kemal \u00fb Br\u00eetanya de hevkirin \u00e7\u00eadibe, di heman dem\u00ea de arte\u015fa Br\u00eetanya \u00ear\u00ee\u015f\u00ee \u015e\u00eax Mehm\u00fbd dike. Di 28&#8217;\u00ea sibata 1923&#8217;yan de \u00ear\u00ee\u015f\u00ee ser \u015e\u00eax Mehm\u00fbd dikin \u00fb cara yekem\u00een, bi teyareyan bajar\u00ean Kurdan dixin. W\u00ea dem\u00ea navenda h\u00fbkimeta \u015f\u00eax Mehm\u00fbd S\u00fbleymaniy\u00ea ye, bi teyareyan S\u00fbleymaniy\u00ea dixin. H\u00fbkimeta \u015e\u00eax Mehm\u00fbd j\u00ee bajaran ber didin \u00fb li \u00e7iyan xwe bi cih dikin \u00fb \u015fer berdewam dikin.<\/span><\/p>\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\"><span lang=\"GSW-FR\">Bi v\u00ee reng\u00ee bi peymana Lozan\u00ea Kurdistan par\u00e7e b\u00fb, l\u00ea tam ne weke \u00eero ye. Par\u00e7ay\u00ea Rojava tam zelal neb\u00fbye; pi\u015ft re dema ku Tirkiye \u00fb Fransa bi hev dikin, Tirkiye dev ji Rojavay\u00ea Kurdistan\u00ea j\u00ee ber dide. Di sala 1925&#8217;an de, pi\u015ft\u00ee ku serhildana \u015e\u00eax Se\u00eed hate tepisandin, Mistefa Kemal bi peymana Enkerey\u00ea dev ji w\u00eelayeta M\u00fbsil\u00ea j\u00ee berda. Di 5&#8217;\u00ea haz\u00eeran\u00ea de, di navbera Tirkiye, Iraq \u00fb Br\u00eetanya y\u00ea de \u00eet\u00eefaqa Enkere \u00e7\u00eadibe \u00fb Tirkiye dev ji M\u00fbsil\u00ea berdi-de. Serokat\u00ee di paraznameyan de dib\u00eaje, &#8220;Mistefa Kemal bi rew\u015fe-ke wisa ve r\u00fb bi r\u00fb mab\u00fb ku an M\u00fbsil ji dest di\u00e7\u00fb, an j\u00ee Tirkiye ji dest di\u00e7\u00fb.&#8221;<\/span><\/p>\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\"><span lang=\"GSW-FR\">Di peymana Enkerey\u00ea de ti\u015ft\u00ea ku hatiye \u00eemzakirin; dewleta Tirkiye dev ji w\u00eelayeta M\u00fbsil\u00ea ber dide \u00fb M\u00fbsil dibe be\u015feke Iraq\u00ea. L\u00ea bi \u015fert; \u015fert\u00ea yekem\u00een, div\u00ea ji sed\u00ee 10 petrol\u00ea M\u00fbsil\u00ea bidin Tirki-ye. \u015eert\u00ea duyem\u00een div\u00ea Iraq weke dewlet bi gi\u015ft\u00ee bim\u00eene, ger Iraq ne yek par\u00e7e be, an j\u00ee par\u00e7e bibe; div\u00ea M\u00fbsil\u00ea veger\u00eenin ser Tirkiy\u00ea.\u00a0 \u00cet\u00eefaqa Iraq\u00ea, di sala 2007&#8217;an de di navbera Tirkiye, Iraq \u00fb Amer\u00eeka de careke din hate n\u00fbkirin. Beriya ku Erdoxan bi\u00e7e \u00fb Bush bib\u00eene \u00fb \u00ear\u00ee\u015f\u00ee ser me bike, di sala 2007&#8217;an de kord\u00eeneyeke s\u00ea al\u00ee (Tirkiye, Iraq \u00fb Amer\u00eeqa) \u00e7\u00eakirin. Soz dan Tirkiye ku Iraq par\u00e7e nebe, ger par\u00e7e bibe maf\u00ea Tirkiye heye ku M\u00fbsil\u00ea bigre.<\/span><\/p>\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\"><span lang=\"GSW-FR\">Ew tifaq hem di d\u00eerok\u00ea de heye \u00fb Cemiyeta Miletan \u00eemza kiri-ye, hem j\u00ee hatiye n\u00fb kirin. Bi v\u00ee reng\u00ee ger Iraq par\u00e7e bibe, maf\u00ea Tirkiye heye ku M\u00fbsil\u00ea bigre. V\u00ea yek\u00ea hinek weke karek\u00ee xirab dib\u00eenin. L\u00ea ger bibe, ji bo me ba\u015f e. Di sala 1992&#8217;yan de, Serokat\u00ee got, &#8220;em dewleta Botan \u00fb Behd\u00eenan\u00ea \u00e7\u00eadikin.&#8221; Turgut Ozal j\u00ee di w\u00ea dem\u00ea de dax\u00fbyan\u00ee da \u00fb got, &#8220;em qeb\u00fbl dikin, ger wisa be em w\u00eelayet\u00ea M\u00fbsil\u00ea digirin.&#8221; Di w\u00ea dem\u00ea de, Sadam lewaz bib\u00fb, li Ba\u015f\u00fbr\u00ea Kurdistan\u00ea j\u00ee serhildan \u00e7\u00eadib\u00fbn. W\u00ea dem\u00ea Serokat\u00ee dax\u00fbyan\u00ee da \u00fb got, &#8220;em k\u00eafxwe\u015f dibin, bila w\u00eelayeta M\u00fbsil\u00ea bigirin, em al\u00eekariya wan bikin.&#8221; Pi\u015ft\u00ee w\u00ea b\u00eadeng b\u00fbn. Diyare pi\u015ft re fikir\u00eene, ger w\u00eelaye-ta M\u00fbsil\u00ea bikeve ser Tirkiy\u00ea; du par\u00e7ay\u00ean Kurdistan\u00ea dibin yek. Ew j\u00ee ji bo me ba\u015ftir e.<\/span><\/p>\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\"><span lang=\"GSW-FR\">Ger \u00eero j\u00ee bikin, em k\u00eafxwe\u015f dibin. l\u00ea hinek hene naxwazin. Di van dem\u00ean daw\u00ee de j\u00ee Serokat\u00ee di namey\u00ean xwe de digot, &#8220;div\u00ea h\u00fbn li ser meseleya M\u00eesak\u00ee M\u00eel\u00ee, ba\u015f kar bikin.&#8221; Ger em ba\u015f li ser kar bikin, em dikarin peymana Enkerey\u00ea n\u00fb bikin \u00fb bila Ba\u015f\u00fbr\u00ea Kur-distan\u00ea j\u00ee bikeve ser Tirkiye. Ji bo me ne pirsgirek e. Li Suriye j\u00ee heya Helep, Hesek\u00ea \u00fb Raqay\u00ea dikeve ser Tirkiye. M\u00eesak\u00ee M\u00eel\u00ee ew e, ger p\u00eak were s\u00ea par\u00e7ey\u00ean Kurdistan\u00ea, careke d\u00eetir dibin yek. Kar\u00ea me j\u00ee rehet dibe. Ya gir\u00eeng, ew bi peymana Enqerey\u00ea ve gir\u00eaday\u00ee ye, div\u00ea em ba\u015f li ser kar bikin.\u00a0<\/span><\/p>\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\"><span lang=\"GSW-FR\">Bi v\u00ee reng\u00ee di sala 1926&#8217;an de, bi gi\u015ft\u00ee Kurdistan par\u00e7e b\u00fb. Rojhilat\u00ea Kurdistan\u00ea, weke xwe ma. L\u00ea Rojavay\u00ea Kurdistan\u00ea (Kurdistana di bin serweriya Osman\u00ee de), b\u00fb s\u00ea par\u00e7e. Be\u015fek di dest\u00ea Tirkiye de ma, be\u015fek ket dest\u00ea Suriye \u00fb Fransa, be\u015fek j\u00ee ket dest\u00ea Iraq \u00fb Br\u00eetanya.Ji van s\u00eenoran re j\u00ee dib\u00eajin, s\u00eenor\u00ean Br\u00fbksel. R\u00eakevtina Br\u00fbksel heye, di payiza 1924&#8217;an de r\u00eakevtina Br\u00fbksel \u00e7\u00eab\u00fb, di sala 1926&#8217;an de j\u00ee p\u00eak hat. \u00cad\u00ee ew xet hate diyarkirin. Niha ew xeta ku di navbera Bak\u00fbr-Ba\u015f\u00fbr, Bak\u00fbr-Rojava \u00fb Rojava-Ba\u015f\u00fbr de \u00e7\u00eab\u00fbye re dib\u00eajin, xeta Br\u00fbksel.<\/span><\/p>\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\"><span lang=\"GSW-FR\">. Heya peymana Lozan ku di 24&#8217;\u00ea Tirmeha 1923&#8217;yan \u00e7\u00eab\u00fbye, h\u00ea dewletek bi nav\u00ea Tirkiye nehatib\u00fb \u00e7\u00eakirin. H\u00ea Osman\u00ee \u00fb h\u00fbkimeta Enqerey\u00ea heb\u00fb. Navenda Osman\u00ee li Stenbol\u00ea b\u00fb, li Enkerey\u00ea j\u00ee mecl\u00eesa milet\u00ea gel heb\u00fb. Di d\u00eeroka 29.10.1923&#8217;yan de, biyar dan ku dewleta ku ava kirine, bi nav bikin; Komara Tirkiye hate \u00eelan kirin. \u00cad\u00ee her sal\u00ea di 29&#8217;\u00ea Cotmeh\u00ea de li Tirkiye salvegera avab\u00fbna Komar\u00ea p\u00eeroz dikin.<\/span><\/p>\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\"><span lang=\"GSW-FR\">Pi\u015ft\u00ee ku komar hate avakirin, projey\u00ean heb\u00fbn ketin rojev\u00ea. He-ya w\u00ea dem\u00ea mecl\u00eesa gel heb\u00fb, dest\u00fbra 1921&#8217;an ku di \u00e7ar\u00e7oveya M\u00eesak\u00ee M\u00eel\u00ee de hatiye derxistin heye. Li gor\u00ee wan div\u00ea dest\u00fbreke n\u00fb b\u00ea avakirin \u00fb di qan\u00fbn\u00ean n\u00fb de, \u015f\u00eawaza v\u00ea komar\u00ea b\u00ea diyarkirin. Di bihara 1924&#8217;an de dest\u00fbra n\u00fb ya komar\u00ea ava dikin. Ya ber\u00ea ne dest\u00fbra komar\u00ea b\u00fb, dest\u00fbra mecl\u00eesa gel b\u00fb. Komar w\u00ea dest\u00fbr\u00ea qeb\u00fbl nake \u00fb dest\u00fbra 1924&#8217;an \u00e7\u00eadike. Ew dest\u00fbra n\u00fb, weke dest\u00fbra yekem ya komar\u00ea t\u00ea bi nav kirin.<\/span><\/p>\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\"><span lang=\"GSW-FR\">Pergala dewlet\u00ea; komar (cumhireyet) e, dewleteke la\u00eek e; ol li dervey\u00ee dewlet\u00ea t\u00ea hi\u015ftin \u00fb pergala x\u00eelafet\u00ea t\u00ea hilwe\u015fandin. Ew hatin n\u00eeqa\u015f kirin \u00fb di dest\u00fbr\u00ea de bi cih b\u00fbn. Heya w\u00ea dem\u00ea Xel\u00eefey\u00ea Osman\u00ee b\u00ea rist mab\u00fb, l\u00ea her mab\u00fb. Bi v\u00ea yek\u00ea bi gi\u015ft\u00ee hate rakirin. Li gor\u00ee dest\u00fbr\u00ea, Tirkiye b\u00fb komar \u00fb ziman\u00ea Tirk\u00ee b\u00fb ziman\u00ea ferm\u00ee \u00fb yek ziman e. Pergala Tirkiye, \u00fbn\u00eeter e; parlementoy\u00ea Tirkiye, par-lomentoy\u00ea hem\u00fb gel\u00ean Tirkiye ye \u00fb hem\u00fb hemwelatiy\u00ean Tirkiye, Tirk in. Bi v\u00ee reng\u00ee dest\u00fbr hate bi cih kirin.<\/span><\/p>\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\"><span lang=\"GSW-FR\">Ew ji bo Tirk, Kurd \u00fb civak\u00ean din y\u00ean Tirkiye jiyan dikin, rew\u015feke n\u00fb b\u00fb. Li gor\u00ee dest\u00fbr\u00ean Tirkiye, r\u00ea dan ku part\u00ee \u00e7\u00eabibin. Di w\u00ea dem\u00ea de Fet\u00eeh Okyar \u00fb Kazim Karabek\u00eer part\u00ee \u00e7\u00eadikin; di de-mek\u00ea kurt de qedexe dikin \u00fb pergala yek partiy\u00ea ava dikin. Ten\u00ea CHP, partiya Mistefa Kemal h\u00fbkm\u00ee Tirkiye dike. Ew part\u00ee j\u00ee di hav\u00eena 1923&#8217;yan de, pi\u015ft\u00ee peymana Lozan\u00ea t\u00ea vekirin. Beriya ko-mar\u00ea ye, ji ber v\u00ea dib\u00eajin &#8220;partiya avaker ya komar\u00ea ye.&#8221; Ew \u00ea ku dewlet ava kiriye CHP ye, xeyn\u00ee w\u00ea hem\u00fb part\u00ee t\u00ean qedexekirin.<\/span><\/p>\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\"><span lang=\"GSW-FR\">Mistefa Kemal di destp\u00eak\u00ea de serok\u00ea h\u00fbkimet\u00ea b\u00fb, pi\u015ft\u00ee ku komar ava b\u00fb, Mistefa Kemal b\u00fb serok\u00ea dewlet\u00ea. Arte\u015f di bin \u00e7av-dariya serok\u00ea dewlet\u00ea de b\u00fb, di w\u00ea serdem\u00ea de wisa b\u00fb. Di destp\u00eak\u00ea de pergaleke wisa heb\u00fb. Niha Erdoxan j\u00ee dixwaze, pergala serokiy\u00ea ku ten\u00ea serokdewlet dikare h\u00fbkim bike ava bike. Bi v\u00ee away\u00ee \u015f\u00eaweya dewleta Tirkiye t\u00ea dayin.<\/span><\/p>\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\"><span lang=\"GSW-FR\">Di w\u00ea dem\u00ea de rew\u015fa Kurd \u00e7i ye? Kurd, beriya ku peymana Lozan\u00ea b\u00ea \u00eemzakirin, di dema n\u00eeqa\u015f\u00ean w\u00ea \u00e7\u00eadib\u00fbn \u00fb hate parle-mentoy\u00ea da ku b\u00ea \u00eemzakirin, bertek n\u00ee\u015fan dan. Di nava Kurdan de, nerehet\u00ee \u00e7\u00eab\u00fb; be\u015feke Kurdan j\u00ee ket l\u00eapirs\u00een\u00ea. Ti\u015ft\u00ea ku 3 salan h\u00fbkimeta Tirkiye \u00fb Mistefa Kemal dib\u00eaje \u00fb soz dide, p\u00eak naye. Ji ber v\u00ea j\u00ee hinek l\u00eager\u00een \u00e7\u00eadibin.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&nbsp; &nbsp; Di navbera mijdara 1922&#8217;yan \u00fb tirmeha 1923&#8217;yan de civ\u00een\u00ean Lozan\u00ea \u00e7\u00eadibin. Di van civ\u00eenan de li ser esas\u00ea hevseng\u00ee \u00fb tevaz\u00fbn\u00ean n\u00fb meseley\u00ea \u00e7awa hal bikine, n\u00eeqa\u015f dikin. Di v\u00ea dem\u00ea de, s\u00eenor\u00ean Suriye j\u00ee teng dikin; ber\u00ea heya Gurgum \u00fb Rihay\u00ea di\u00e7\u00fbn, l\u00ea di encam\u00ea de weke niha dim\u00eenin. Antakya j\u00ee li [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":483,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[18],"tags":[],"class_list":["post-482","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-civaka-diroki"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kurdi.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/482","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kurdi.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kurdi.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdi.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdi.komunar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=482"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kurdi.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/482\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":484,"href":"https:\/\/kurdi.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/482\/revisions\/484"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdi.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/483"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kurdi.komunar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=482"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdi.komunar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=482"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdi.komunar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=482"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}