{"id":415,"date":"2019-02-21T15:46:21","date_gmt":"2019-02-21T15:46:21","guid":{"rendered":"https:\/\/kurdi.komunar.net\/?p=415"},"modified":"2023-02-02T15:49:11","modified_gmt":"2023-02-02T15:49:11","slug":"analizek-li-ser-sosyolojiya-rojavaye-kurdistane_4","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kurdi.komunar.net\/?p=415","title":{"rendered":"ANAL\u00ceZEK LI SER SOSYOLOJIYA ROJAVAY\u00ca KURDISTAN\u00ca_4"},"content":{"rendered":"<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\">Bi darbeya(\u00eenq\u00eelab) ku serok\u00ea erkana art\u00ea\u015fa S\u00fbriy\u00ea Husn\u00ee Ze\u00eem a ku di 30\/3\/1949&#8217;an de li dij\u00ee serokomar \u015eukr\u00ee Qiwetl\u00ee destp\u00ea kir \u00fb di pey w\u00ea re du darbey\u00ean din p\u00eak hatin. Bi wan darbeyan re tevlihev\u00ee \u00fb nearamiy\u00ea mohra xwe w\u00ea p\u00eavajoy\u00ea da. Diyar e di dema desthilata Fransa \u00fb ber\u00ea j\u00ee Osmaniyan de gelek Kurdan cih\u00ea xwe di nava art\u00ea\u015f\u00ea de digirt. Di 25&#8217;\u00ea Hez\u00eeran\u00ea sala 1949&#8217;an de Husn\u00ee Ze\u00eem xwe weke serok\u00ea S\u00fbriy\u00ea radigih\u00eene. Desteka Partiya Ni\u015ftiman\u00ee \u00fb partiya BAAS`\u00ea digire \u00fb desthilata w\u00ee bi serdemeke n\u00fb t\u00ea binav kirin. T\u00ea zan\u00een Husn\u00ee Ze\u00eem bi esl\u00ea xwe ji Kurd\u00ean Heleb\u00ea b\u00fbye, li ser w\u00ee hinek \u00ced\u00eea heb\u00fbn, dihat gotin ku: &#8221; t\u00eakiliya w\u00ee bi Fermandar\u00ean Kurd \u00ean ku di nava art\u00ea\u015fa S\u00fbriy\u00ea de hene, armanca wan ew e xewn\u00ea ku di dema Fransa de nikarib\u00fbn niha p\u00eak b\u00eenin, dewleteke Kurdan \u00e7\u00eabikin.&#8221; nexasim ji fermandar\u00ean darbe kirib\u00fbn hin j\u00ea Kurd b\u00fbn, hem di amadekariy\u00ea de hem j\u00ee di p\u00eakan\u00een\u00ea de cih\u00ea xwe girtib\u00fbn. Di ser\u00ea wan de Eq\u00eed Fewz\u00ee Silo al\u00eekar\u00ea Fermandariya Alaya S\u00eayem\u00een, M\u00fbqdem(Yarbay) Omer Xan Temer al\u00eekar\u00ea Serok\u00ea Erkana Art\u00ea\u015f\u00ea, Neq\u00eeb(B\u00eenba\u015f\u00ee) Mehm\u00fbd \u015eewket Fermadey\u00ea F\u00fbca(Tab\u00fbr) Piyade ya Yekem\u00een, M\u00fbqedem(Yarbay) Cem\u00eel Mam\u00ee\u015f Fermadey\u00ea Ket\u00eebeya Firsan ya Duyem\u00een, Neq\u00eeb Qotre\u015f Fermadey\u00ea F\u00fbca Kurdan \u00fb hin fermadar\u00ean bi payey\u00ea nizim heb\u00fb. Ti\u015ft\u00ea h\u00een z\u00eadetir bal ki\u015fandiye ser ew b\u00fb, Husn\u00ee Ze\u00eem M\u00fbhsim\u00ea Beraz\u00ee y\u00ea bi esl\u00ea xwe Kurd erkdar kirib\u00fb ku kab\u00eeneya Wezareta S\u00fbriyey\u00ea ya di sala 1949&#8217;an de ava bike.<\/p>\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\">T\u00ea gotin ku ew kesek\u00ee sekuler b\u00fb, tev\u00ee ku dema w\u00ee dir\u00eaj nekir, l\u00ea gelek n\u00fbb\u00fbn xistiye dewlet\u00ea. &#8220;Art\u00ea\u015fa S\u00fbriyey\u00ea n\u00fb kiriye, reform xistine zangeh\u00ean S\u00fbriyey\u00ea, biryara zagona siv\u00eel daye, maf daye jin\u00ea ku deng\u00ea xwe di helbijarin\u00ea de bide, ewqaf xistiye bin serweriya dewlet\u00ea, s\u00eestama bac\u00ea da sepandin \u00fb p\u00ea\u015fniyara belavkirina erd\u00ean \u00e7andiy\u00ea y\u00ean dewlet\u00ea li ser cotkaran kiriye.&#8221; Di \u00e7ar\u00e7oveya v\u00ea de di rojnamey\u00ean Ereban de li hundir \u00fb derve li dij\u00ee Husn\u00ee Ze\u00eem propagandeyeke re\u015fkirin\u00ea destp\u00ea dike \u00fb w\u00ee tewanbar dikin ku ew xwe bi ser mil\u00eegeriya Kurd\u00ee de dirise \u00fb bi xay\u00een, dij Ereban, dij \u00ceslam\u00ea \u00fb t\u00eakiliy\u00ean bi \u00cesra\u00eel\u00ea re li qelem didin. Darbeya w\u00ee \u00e7ar mehan dir\u00eaj kir, di Tebaxa 1949&#8217;an de Sam\u00ee Elhinew\u00ee darbe li ser Husn\u00ee Ze\u00eem p\u00eak an\u00ee \u00fb ew \u00fb serok wez\u00eer M\u00fbsin Beraz\u00ee ku her du j\u00ee bi esl\u00ea xwe kurd b\u00fbn ku\u015ftin. Di d\u00eektatoriya Ed\u00eeb \u00c7\u00ee\u00e7ekl\u00ee de di Adara 1952&#8217;an de zagoneke n\u00fb hat sazkirin. Di w\u00ea de j\u00ee Kurd tune hatib\u00fb hesibandin, teqez\u00ee li er\u00eab\u00fbna dewleta S\u00fbriyey\u00ea \u00fb Misilmanb\u00fbna w\u00ea kirib\u00fb. Ji bo guhartina rastiya Kurdan li S\u00fbriy\u00ea hin biryar \u00fb ferman\u00ean le\u015fker\u00ee hatib\u00fbn girtin. M\u00eenak: zagona hejmar(1939) ya di 16&#8217;\u00ea Mijdara 1953&#8217;an de \u00e7end made digirt nava xwe, ji wan a yek\u00ea: \u00e7\u00eanabe cih\u00ean gi\u015ft\u00ee \u00fb taybet wek klub, otel, qehwexane, park\u00ean l\u00eestin\u00ea, dikan, xwaringeh \u00fb hwd? bi nav an j\u00ee bi gotin\u00ean biyan\u00ee(ne Ereb\u00ee mebest Kurd\u00ee) b\u00ean bi nav kirin. Madeya duy\u00ea: Xwediy\u00ean wan cihan \u00ean ku nav\u00ean biyan\u00ee bi kar an\u00eene, div\u00ea di nava s\u00ea mehan de bi nav\u00ean Ereb\u00ee re biguher\u00eenin. Madeya s\u00eayem\u00een: s\u00ea mehan dest dan\u00eena ser \u00fb day\u00eena xerameta(miqdarek pere) ji (50 ? 1000 L\u00eere), her kes\u00ea ku ew binp\u00ea bikira bi v\u00ee cezay\u00ee dihat cezakirin. Di bend\u00ean din de, div\u00ea ziman\u00ea Ereb\u00ee di hevd\u00eetin\u00ean gi\u015ft\u00ee, m\u00eehr\u00eecan \u00fb \u015fahiyan de serdest be. Di hem\u00fb kom\u00eetey\u00ean r\u00eaxistin\u00ean netew\u00ean k\u00eam hejmar de div\u00ea hejmara kursiy\u00ean Misilmanan wekhev bin bi y\u00ean nemisilman re. Bi jikarxistina Ed\u00eeb \u00c7\u00ee\u00e7ekl\u00ee ji desthilat\u00ea di 1954&#8217;an de destp\u00ea kirin fermadar\u00ean bi esl\u00ea xwe Kurd \u00ean paye bilind \u00fb nav\u00een ji art\u00ea\u015f paqij kirin. Kaset\u00ean m\u00fbz\u00eek\u00ea \u00fb belavok\u00ean Kurd\u00ee desteser \u00fb xirab dikirin, xwediy\u00ean wan dikirin zindan\u00ea. Kes\u00ean taybetmendiya xwe ya Kurdb\u00fbn\u00ea av\u00eatib\u00fbn, nedihatin giritin an j\u00ee d\u00fbrxistin. Ev bi ten\u00ea li ser y\u00ean Kurdb\u00fbn diparastin derbasdar b\u00fb. B\u00eaguman van n\u00eaz\u00eekatiyan di nava Kurdan de r\u00ea li p\u00ea\u015f dual\u00eeteyek\u00ea vekirib\u00fb. Yan diviyab\u00fb dest ji nasname, \u00e7and \u00fb ziman\u00ea xwe berdin, an j\u00ee diviya rast\u00ee girtin, bin\u00e7avkirin \u00fb windakirin\u00ea bihatina.<\/p>\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\">\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\">Guman di w\u00ea de n\u00eene ku piraniya darbeyan, d\u00eektatoriy\u00ea bi xwe t\u00eene, ji ber bi h\u00eaz\u00ea t\u00ea ser, ji xwe re mafdar dib\u00eene ku her ti\u015ft\u00ee bike, l\u00ea li vir mijar ne ew e. Tev\u00ee ku Husn\u00ee Ze\u00eem, bi nav Kurd b\u00fbye, tu t\u00eakliya w\u00ee bi Kurdb\u00fbn\u00ea re neb\u00fbye li gor\u00ee t\u00ea gotin, l\u00ea m\u00eena Kurd e n\u00ee\u015fan didin \u00fb w\u00ea komploy\u00ea li ser heb\u00fbna Kurd li wir dikin. Li vir j\u00ee bi zelal\u00ee diyar dibe ku \u00e7awa h\u00eena di destp\u00eaka avakirina hukumeta S\u00fbriy\u00ea de l\u00eestokeke qir\u00eaj li ser heb\u00fbna Kurd li S\u00fbriy\u00ea l\u00eestine. Kurd \u00fb Ereb an\u00eene hember hev. R\u00eaber\u00ea gel\u00ea Kurd ji bo v\u00ea rew\u015f\u00ea di paraznameya xwe ya p\u00eancem\u00een de dib\u00eaje: &#8220;<span lang=\"quz-EC\">D\u00eeroka Kurd a hemdem \u00fb heb\u00fbna w\u00ee, bi ten\u00ea di nava v\u00ea yekpareb\u00fbn\u00ea de \u00fb bi par\u00e7eb\u00fbna s\u00eenor\u00ean Iraq-S\u00fbriy\u00ea dikare b\u00ea zelalkirin. Ev par\u00e7ekirin \u00fb dabe\u015fkirineke wisa ye, qirkirin j\u00ee di nav de, m\u00eena ku tevahiya potensiyela alternat\u00eef\u00ean \u00eemhay\u00ea t\u00ea de hatibin depokirin. Li ser piral\u00ee hesab hatine kirin.<\/span>&#8220;<strong>\u00a0<\/strong>Diyare listika \u00cengl\u00eez li ser Kurd\u00ean Ba\u015f\u00fbr\u00ea Kurdistan\u00ea l\u00eestiye li Rojavay\u00ea Kurdistan\u00ea \u00fb S\u00fbriy\u00ea j\u00ee hatiye l\u00eeskandin. R\u00eabert\u00ee destn\u00ee\u015fan dike ku Kurd li Ba\u015f\u00fbr\u00ea Kurdistan\u00ea weke h\u00eazeke yedek hi\u015ftine, p\u00ea hem Ereb hem j\u00ee dewlet\u00ean derdor hevseng kirine. H\u00eaz\u00ean mijara gotin\u00ea(\u00cengl\u00eez \u00fb Fransa) ji bo Rojavay\u00ea Kurdistan \u00fb S\u00fbriy\u00ea ba\u015f kontrol bikin, karta Kurd ji bo berjewendiy\u00ean xwe y\u00ean demdir\u00eaj di dest\u00ea xwe de girtine, dema p\u00eaw\u00eest\u00ee p\u00ea d\u00eetin e j\u00ea desteyek dane desthilat\u00ean bi wekalet \u00ean ku wan ava kirine, da ku b\u00eenin ser xeta xwe<strong>.<\/strong>\u00a0Dav\u00eed Mekdol xwediy\u00ea pirt\u00fbka &#8220;D\u00eeroka Kurd a N\u00fbjen&#8221; niv\u00eesiye: &#8220;Di n\u00eev\u00ea duyem\u00een \u00ea p\u00eanciyan de bi bilindb\u00fbna Nasir li Misir\u00ea co\u015fa netewgeriya Ereb\u00ee hem\u00fb C\u00eehana Ereban dagir kir, ew b\u00fb \u00e7avkaniya n\u00eegeraniy\u00ea ji bo Br\u00eetanya, Fansa \u00fb \u00cesra\u00eel\u00ea. Bi hemleya li ser Qanat Siw\u00eas \u00fb \u00c7ola S\u00eenay\u00ea re di sala 1956&#8217;an de bi berhem b\u00fb. Nexasim pi\u015ft\u00ee ji kurs\u00eexistina Xanedana Ha\u015fim\u00ee li \u00ceraq\u00ea di sala 1958&#8217;an de. Hest\u00ean netewgeriya Ereb\u00ee \u00fb k\u00eafxwe\u015fiya ava b\u00fbb\u00fb (ji ber fikra h\u00eaz\u00ea di \u00e7ar\u00e7oveya yek\u00eetiyeke Ereb\u00ee ya berfireh) cih ji gel\u00ean din re di qada siyas\u00ee de nehi\u015ftib\u00fb.&#8221; Mijar darbakar Husn\u00ee Ze\u00eem \u00fb fermandar\u00ean Kurd \u00ean ku di sal\u00ean p\u00eanc\u00ee de derketine p\u00ea\u015f \u00fb pi\u015ftre darbe li ser \u015eukr\u00ee Qiwetl\u00ee p\u00eak an\u00eene \u00fb tewanbariy\u00ean qa\u015fo d\u00ea dewleteke Kurd li S\u00fbriy\u00ea \u00e7\u00eabikin \u00fb t\u00eakiliy\u00ean w\u00ee li gel \u00cesra\u00eel\u00ea, her wiha t\u00eakiliya Kam\u00eeran Bedirxan a bi Mosad\u00ea re, di \u00e7ar\u00e7oveya plan\u00ean par\u00e7ekirina gel\u00ean her\u00eam\u00ea nexasim gel\u00ea Kurd ku li Rojava mafek\u00ee bi dest nexe \u00fb k\u00fbrkirina aloziyan Rojhilata Nav\u00een de b\u00fbn. Baca v\u00ea l\u00eest\u00eeka sedsalan li ser gel\u00ea her\u00eam\u00ea \u00fb bi taybet gel\u00ea Kurd re pir giran b\u00fb. Kurd kirin qurban\u00ea berjewendiy\u00ean xwe y\u00ean qir\u00eaj. W\u00ea hi\u015ft ku ew biratiya sedsalan xirab bibe. Bi dest\u00ea wan h\u00eazan hev \u00fb du di as\u00eemlasyon \u00fb komkujiyan derbas kirin. Baweriya gelan bi hev nehi\u015ftin. R\u00eaber\u00ea gel\u00ea Kurd Abdulah Ocalan ji bo ku v\u00ea l\u00eestik\u00ea p\u00fb\u00e7 bike ji zindana yek kes\u00ee hewldan\u00ean hemtay\u00ea w\u00ea n\u00eene kirin. Ji bo ku Rojhilata Nav\u00een ji van qeyranan rizgar bibe, pergala konfederalizma demokrat\u00eek p\u00ea\u015fniyar kirin \u00fb bang li navend\u00ean biryar\u00ea y\u00ean weke Enqere, \u015eam \u00fb Tahran kir, ew agahdar \u00fb hi\u015fyar kirin ku em dikarin bi hev re v\u00ea l\u00eestok\u00ea xera bikin, l\u00ea wan guh nedan van p\u00ea\u015fniyar\u00ean R\u00eabert\u00ee ji bo \u00e7areserkirina pirsgir\u00eaka Kurd \u00fb pirsgir\u00eak\u00ean Rojihilata Nav\u00een. Lewma j\u00ee \u00eero her yek ji wan ketiye taya mirin\u00ea \u00fb li ber t\u00eak\u00e7\u00fbn\u00ea ne. P\u00eakhate \u00fb heb\u00fbn\u00ean Rojhilata Nav\u00een \u00ean \u00e7and\u00ee, etn\u00eek\u00ee \u00fb ol\u00ee di nava hev de jiyan kirine. Ber\u00ee Modern\u00eeteya Kap\u00eetal\u00eest li ser civak\u00ean Rojhilata Nav\u00een serwer bibe, tu pirsgir\u00eak\u00ean wisa giran di nava gelan de neb\u00fbn, tev\u00ee ku ji hezar salan ve li ser axeke jiyan dikirin. Ew pirsgir\u00eak\u00ean r\u00fbdan \u00fb bi qeyran\u00ean giran encam dan, bi par\u00e7ekirin \u00fb avakirina dewlet netewey\u00ea re r\u00fbdan. Di neteweya demokratik de ziman \u00fb \u00e7and\u00ean cuda dikarin pirsgir\u00eak\u00ean xwe di nava xwe de \u00e7areser bikin.<\/p>\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\">\u00a0Heger em h\u00eajmar \u00fb h\u00eaza Kurdan a v\u00ee be\u015f\u00ee Kurdistan\u00ea y\u00ea bi\u00e7\u00fbk(Rojava) beramber p\u00eakhateya z\u00eade ya Ereb, Durz\u00ee, Elew\u00ee ya w\u00ea dem\u00ea li ber \u00e7avan bigirin, gelo ew propagandey\u00ean w\u00ea dem\u00ea li dij\u00ee Kurdan hatin kirin \u00e7iqas rast in? Heger di \u00e7ar\u00e7oveya komploya dewlet neteweya ku h\u00eaz\u00ean Rojavay\u00ee gel\u00ean her\u00eam\u00ea te\u015fw\u00eeq\u00ee dikirin de, b\u00ea dest giritin d\u00ea rastir be. Mirov nikare w\u00ea n\u00eaz\u00eekb\u00fbn\u00ea ji dervey\u00ee ge\u015fb\u00fbna st\u00earka Cemal Ebdulnasir \u00fb p\u00eala netewgeriya Ereb\u00ee ya ku w\u00ea dem\u00ea bilind dib\u00fb ku di pey re d\u00ea di Yegirtina Ereb\u00ee ya navbera S\u00fbriy\u00ea \u00fb Misir\u00ea de bi beden bibe bigire dest. Ew p\u00eala nijadperestiya Ereb\u00ee ya ku qa\u015fo bi nav\u00ea &#8220;Yekirina Ax\u00ean Ereban&#8221; ku p\u00ea\u015f diket, cih\u00ea netew\u00ean k\u00eam h\u00eajmar di nex\u015feya siyas\u00ee ya Rojhilata Nav\u00een de neh\u00ee\u015ftib\u00fb. Yegirtina S\u00fbriye \u00fb Misir\u00ea siyaseta cudakariya Ereb\u00ee beramber Kurdan k\u00fbr kir ku Kurd nikaribin nefes bigirin. Ew valahiya Kurdan ji 1946&#8217;an \u00fb beriya w\u00ea xwe t\u00eade \u00eefade dikir, bi p\u00eakhatina Yekgirtina Ereb\u00ee ya navbera S\u00fbriy\u00ea \u00fb Misr\u00ea de sala 1957&#8217;an bi teman\u00ee ji hol\u00ea rab\u00fb. Lez dan girtina komele \u00fb klub \u00fb \u00e7apemeniya Kurd\u00ee y\u00ean ku di dema Fransiyan de dihatin \u00e7ap kirin. Bi w\u00ea ten\u00ea j\u00ee nekirin, li bazar \u00fb malan dest datan\u00een ser \u00e7avkaniy\u00ean \u00e7apkir\u00ee. Di biniya \u015fewata S\u00eenameya Am\u00fbd\u00ea ya ku t\u00eade 280 zarok \u015fewit\u00een de k\u00eena \u015fofen\u00eezma Ereb\u00ee heb\u00fb. Bi ke\u015fifkirina petrol \u00fb gaza xwezay\u00ee ya cara yekem\u00een li her\u00eama Qere\u00e7oxa Cez\u00eer\u00ea di sala 1956&#8217;an de, bingeh\u00ea proja Mihemed Teleb Hilal ya kembera Ereb\u00ee \u00fb guhartina demografiya her\u00eam\u00ean Kurdan dihat plan kirin. David Mekdol di w\u00ea derbar\u00ea de di pirt\u00fbka xwe(D\u00eeroka Kurdan ya N\u00fbjen)de niv\u00eeye: &#8220;BAAS`\u00ea ji bo Kurdan li Ciz\u00eer\u00ea bigire bin kontrala xwe, di bin silogana &#8220;Ciz\u00eer\u00ea rizgar bikin, da ku nebe \u00cesra\u00eela duyem\u00een&#8221; bi lez hemle destp\u00ea kir, ev silogan dervey\u00ee aqil \u00fb guh\u00ean Rojavay\u00eene, l\u00ea di rew\u015fa dorp\u00ea\u00e7a ps\u00eekoloj\u00eek a S\u00fbriyey\u00ea ya w\u00ea dem\u00ea dihat bawerkirin, her wiha h\u00eaz j\u00ee \u015fand bo destekdana \u00ceraq\u00ea di \u015fer\u00ea w\u00ea li dij\u00ee h\u00eaz\u00ean Barzan\u00ee y\u00ean rab\u00fbne.&#8221; Ji van hevokan j\u00ee diyar dibe ku l\u00eestokeke qir\u00eaj bi dest\u00ea h\u00eaz\u00ean Rojavay\u00ee li ser gel\u00ea her\u00eam\u00ea hatiye me\u015fandin, nexasim gel\u00ea Kurd.<span dir=\"rtl\">\u00a0<\/span>Hem\u00fb der\u00ee li p\u00ea\u015f Kurdan girtin. Kurd ne\u00e7ar man be\u015fdar\u00ee Partiya Komun\u00eest \u00fb y\u00ean di bibin. Dema d\u00eetin Partiya Komun\u00eest piran\u00ee b\u00fb Kurd bi ser de \u00e7\u00fbn girtin, endam\u00ean wan di zindanan de r\u00fb bi r\u00fby\u00ee \u00ea\u015fkencey\u00ean giran kirin, y\u00ean radest neb\u00fbn ku\u015ftin, y\u00ean din pi\u015ft\u00ee kirin bin kontrola xwe serbest kirin \u00fb di parleman\u00ea de cih dan\u00ea. Di pey re heman ti\u015ft li ser Partiya Demokrata Kurdistan a S\u00fbriyey\u00ea ku ji n\u00fb ava b\u00fbb\u00fb j\u00ee p\u00eak an\u00een. Damezr\u00een\u00ear(Osman Sebr\u00ee) \u00fb gelek kadir\u00ean wan girtin. Y\u00ean weke Osman Sebr\u00ee ku radest neb\u00fb, xwed\u00ee li r\u00eagez\u00ean partiya xwe derketin di \u00ea\u015fkencey\u00ean giran re derbas kirin, seqet kirin. Y\u00ean weke Selah Bedred\u00een \u00fb y\u00ean din, r\u00eagez\u00ean partiya xwe neparastin radest b\u00fbn. Pi\u015ft\u00ee w\u00ea PDK-S par\u00e7e b\u00fb \u00fb ji w\u00ea \u015f\u00fbnda terz\u00ea par\u00e7eb\u00fbn\u00ea b\u00fb \u00e7andek di nava partiy\u00ean reform\u00eest de \u00fb heta roja me berdewam e. Siyast\u00ean pi\u015ft\u00ee n\u00eev\u00ea sedsala b\u00eestan li ser Kurdan hatin me\u015fandin kesayeteke ji xwe b\u00eabawer, radestb\u00fby\u00ee, ji maf\u00ean xwe tew\u00eezday\u00ee ava kir. Berxwedaniya ku partiya kar a komun\u00eest, her wiha kesayet\u00ean \u015fore\u015fger\u00ean y\u00ean wek\u00ee Osman Sabr\u00ee n\u00ee\u015fan dab\u00fbn bi hov\u00eetiyeke mezin, ji aliy\u00ea rej\u00eema S\u00fbriy\u00ea ve bi \u015fikestin\u00ea re r\u00fb bi r\u00fb mab\u00fb.<\/p>\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\"><span dir=\"rtl\">\u00a0<\/span>Di pey re kiryar\u00ean rejma BAAS`\u00ea y\u00ean \u015foven\u00eest y\u00ean ku bingh\u00ea xwe ji sala 1945&#8217;an ve li ser Kurd\u00ean Ciz\u00eer\u00ea hatib\u00fb dan\u00een d\u00ea lez bida Erebkirina her\u00eam\u00ea. Bi bihaneya Kurd\u00ean par\u00e7ey\u00ean din bi awayek\u00ee nerewa derbas\u00ee her\u00eama Ciz\u00eer\u00ea dibin hukumeta \u015eam\u00ea biryar da kontrol\u00ea li ser Ciz\u00eer\u00ea \u00e7\u00eabike. Di 23\/8\/1962&#8217;an de zagona h\u00eajmar(93) ya serh\u00eajmartina awarte ji ni\u015ftecih\u00ean Eyaleta Hesek\u00ea re derxistin, qa\u015fo Kurd\u00ean ji Tirkiy\u00ea bi awayek\u00ee ne rewa derbasb\u00fbne zelal bike. Di encama w\u00ea serh\u00eajmartin\u00ea de di rojek\u00ea de sed \u00fb bist hezar Kurd li gel malbat, zarok \u00fb neviy\u00ean xwe ji nasmeya xwe hatin b\u00eaparkirin \u00fb li ser axa bav \u00fb bap\u00eer\u00ean xwe b\u00fbb\u00fbn biyan\u00ee. L\u00ea rast\u00ee nay\u00ea ve\u015fartin, z\u00eade dem derbas neb\u00fb, derew \u00fb mebest\u00ean wan a\u015fkere b\u00fbn. Her du bira N\u00eezamed\u00een \u00fb Ebdulbaq\u00ee y\u00ea ku ber\u00ea ji 1949 ? 1957&#8217;an ve di nava xebat\u00ean siyas\u00ee de b\u00fbn \u00fb wez\u00eert\u00ee j\u00ee kirib\u00fbn, her wiha Tewf\u00eeq \u00ea ku demek\u00ea Serok\u00ea Erkan\u00ea H\u00eaz\u00ean \u00c7ekdar \u00ean S\u00fbriyey\u00ea 1956 ? 1957&#8217;an b\u00fb \u00fb bi sed hezaran wek\u00ee wan t\u00ear\u00ea dikir ku w\u00ea p\u00eakenoka serh\u00eajmartin\u00ea vala derbixe \u00fb rastiya mijar\u00ea bi cihan bide naskirin. Bel\u00ea nasname ji wan j\u00ee girtib\u00fbn. Ten\u00ea ji ber ku Kurd b\u00fbn, xwed\u00ee li Kurd\u00een\u00ee \u00fb axa xwe derdiketin ji hemwelatiy\u00ea hatib\u00fbn av\u00eatin. Ji ber Ciz\u00eer bi enbar\u00ean xwey\u00ee genim, pembo, petrol \u00fb gaza xwe dihat nas\u00een ji hemwelatiy\u00ea hatib\u00fbn. ji ber dewlemendiya w\u00ea ax\u00ea b\u00fb av\u00eatin, ne ji ber ti\u015ftek\u00ee din. Bi Yegirtina S\u00fbriy\u00ea \u00fb Misir\u00ea re biryar li ser Kurdan hatib\u00fbn girtin ku Kurdan ji war\u00ean wan bidin ko\u00e7kirin. M\u00eenaka w\u00ea j\u00ee ji Wez\u00eer\u00ea \u00c7andiniy\u00ea y\u00ea w\u00ea dem\u00ea Mistefa Hemdon diyar dibe. Dema zagona \u00e7aksaziya erd\u00ean \u00e7andiy\u00ea kirin \u00fb erd li cotkaran belav kirin. Di serdanek\u00ea de ku Mistefa Hemdon(wez\u00eer\u00ea \u00e7andiniy\u00ea) t\u00ea Her\u00eama Ciz\u00eer\u00ea, da ku erdan belav bike, dema cotkar\u00ean Kurd ser\u00ee l\u00ea didin dib\u00eaje: &#8220;Y\u00ea Kurdan ti\u015ftek\u00ee wan li cem min n\u00eene.&#8221; Di Mijdara 1963&#8217;an de Mihemed Teleb H\u00eelal Serok\u00ea \u015e\u00fbbeya Ewlekariya Hundir(ewlekariya siyas\u00ee) li Hesek\u00ea raporek\u00ea di derbar\u00ea pirsgir\u00eak\u00ea de bi zimanek\u00ee \u015foven p\u00ea\u015fk\u00ea\u015f\u00ee hukumet\u00ea dike: &#8220;Cez\u00eer alarm\u00ea metirsiy\u00ea l\u00eadide, bi ser wijdana Ereb\u00ee de diq\u00eere da ku w\u00ea rizgar \u00fb paqij bikin ji her bermahi \u00fb qa\u015fil\u00ean d\u00eerok\u00ea da vegere, \u00e7alak vegere be\u015fdar bibe m\u00eena xw\u00ee\u015fk\u00ean xwe eyalet\u00ean v\u00ee welat\u00ee Ereb. Pirsgir\u00eaka Kurd niha \u00ead\u00ee xwe bi r\u00eaxistin dike, ew b\u00fbye weremeke p\u00ees xwe ava kiriye an j\u00ee li aliyek\u00ee la\u015f\u00ea v\u00ea umeta Ereb\u00ee dane avakirin, tu derman\u00ea w\u00ea n\u00eene ji bil\u00ee qutkirin\u00ea&#8221; Ev gotara bi hest\u00ean k\u00een, nifret \u00fb \u015foven\u00eezm\u00ea barkir\u00ee ne ten\u00ea r\u00ea li ber bi\u015faftina \u00e7and\u00ee vedike, l\u00ea bel\u00ea nijadkuj\u00ee j\u00ee di nav\u00ea de hem\u00fb cure komkujiyan di nava xwe de dihew\u00eene. Di w\u00ea \u00e7ar\u00e7ovey\u00ea de planek ji \u00e7ardeh xalan p\u00eak dihat p\u00ea\u015fk\u00ea\u015f kir, da ku hevgirtina civaka Kurd par\u00e7e bike:<\/p>\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\">1.Ko\u00e7kirina Kurdan ji erd\u00ean wan.<\/p>\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\">2.Siyaseta nezan hi\u015ftin\u00ea, ji maf\u00ea xwendin\u00ea b\u00eane mehr\u00fbm kirin.<\/p>\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\">3.Kurd\u00ean ku ji aliy\u00ea Tirkiy\u00ea de &#8220;t\u00ean xwestin&#8221; radest\u00ee Tirkiy\u00ea b\u00eane kirin.<\/p>\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\">4.Deriy\u00ea kar li p\u00ea\u015f wan b\u00ea girtin.<\/p>\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\">5.\u00car\u00ee\u015feke berfireh a propaganday\u00ea di nava h\u00eaman\u00ean Ereb de li dij\u00ee Kurdan b\u00ea kirin.<\/p>\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\">6.Taybetmendiya ol\u00ee ji oldar\u00ean Kurd b\u00ea xistin \u00fb di cih\u00ea wan de \u015f\u00eax\u00ea Ereban b\u00ean \u015fandin.<\/p>\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\">7.Siyaseta l\u00eadana Kurdan xwe bi xwe di nava civaka Kurd de.<\/p>\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\">8.Bicihkirina h\u00eaman\u00ean Ereb \u00fb mil\u00eeger li her\u00eam\u00ean Kurdan li ser s\u00eenor b\u00ean bi cihkirin.<\/p>\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\">9.Kembereke ewlekariy\u00ea ya Ereb bi dir\u00eajahiya s\u00eenor\u00ea Tirkiy\u00ea b\u00ea avakirin.<\/p>\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\">10.Avakirina mezray\u00ean kom\u00ee ji bo Ereb\u00ean ku b\u00ean bicihkirin.<\/p>\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\">11.Div\u00ea\u00a0 y\u00ean ku bi Ereb\u00ee neaxifin re, maf\u00ea hilbijartin \u00fb destn\u00ee\u015fankirina namzetiy\u00ea li wan her\u00eam\u00ean mijara gotin\u00ea ney\u00ea day\u00een.<\/p>\n<p class=\" \" style=\"text-align: justify;\">12.Div\u00ea qet maf\u00ea r\u00eageznameya S\u00fbriyey\u00ea ji y\u00ean ku li w\u00ea her\u00eam\u00ea bi cih dibin re ney\u00ea day\u00een, her \u00e7i r\u00eageziya w\u00ee ya resen be(ji dervey\u00ee regeziya Ereb\u00ee.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bi darbeya(\u00eenq\u00eelab) ku serok\u00ea erkana art\u00ea\u015fa S\u00fbriy\u00ea Husn\u00ee Ze\u00eem a ku di 30\/3\/1949&#8217;an de li dij\u00ee serokomar \u015eukr\u00ee Qiwetl\u00ee destp\u00ea kir \u00fb di pey w\u00ea re du darbey\u00ean din p\u00eak hatin. Bi wan darbeyan re tevlihev\u00ee \u00fb nearamiy\u00ea mohra xwe w\u00ea p\u00eavajoy\u00ea da. Diyar e di dema desthilata Fransa \u00fb ber\u00ea j\u00ee Osmaniyan de gelek [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":416,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[17],"tags":[],"class_list":["post-415","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-siyaseta-demokratik"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kurdi.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/415","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kurdi.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kurdi.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdi.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdi.komunar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=415"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kurdi.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/415\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":417,"href":"https:\/\/kurdi.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/415\/revisions\/417"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdi.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/416"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kurdi.komunar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=415"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdi.komunar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=415"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdi.komunar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=415"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}